E-Dergi

Ms 330 da başlayıp 1453 de son bulan uzun soluklu bir devletin tarihi.. Tamamına yakını tarihçi belgeli, birden fazla hanedana mensup, basiretli basiretsiz yüz civarı imparator.. Çevrelerindeki onlarca krallıkla bazen hegamon, bazense çaresizce tavizkar ilişkiler yumağı. Tacını kaybedip kulakları burnu kesilen veya gözüne mil çekilen imparatorlar, şehzadeler.. Darbeler, isyanlar.. Kraliçelerle veya prenseslerle evlenerek imparatorluk koltuğuna oturanlar.. Daima aşırı vergilerden ezilen, ordan oraya tehcir edilen teba.. Bugünkü FB-GS rekabetini aratmayan maviler yeşiller rekabeti.. Thema lar yanında yabancı paralı askerlerden bir ordu.. Daha ne ayrıntılar..1123 yıl dile kolay.. Kaynakçası çok kuvvetli, sayfaların nerdeyse yarısı dip not... ve yeni nesil okuyucular için en büyük handikap kitabın çevirisinin 1950 lerin ağdalı türkçesi ile yapılması. Yine de tarihseverler için ve özellikle bu coğrafyanın ve yakın coğrafyaların tarihini merak edenler için bulunmaz fırsat...

329-663 tarihleri arasında bugünkü Moğolistan civarında yaşamış, muhtemelen hun ardılı bir boyun beyinin tuyuhun isimli oğlu ve onun sülalesi tarafından 344 yıl gibi uzun bir süre yönetilmiş bir devletten bahsediliyor. Yaşam tazları hunları andırıyor ancak türk olduları hakkında henüz kesin bilgi yok. Tamamen çin devletleri ile olan ilişkilerinden kaynaklı çin hanedan yıllıklarından elde edilen verilerle fazlaca bilinmeyen bir devletin tarihi. Meraklısına tavsiye edilir.

Bugünkü bağımsız orta asya türk cumhuriyetleri coğrafyasındaki tarihsel değişimleri harita eşliğinde anlatan ve ancak hep benzer orta asya haritasını kullanan beklentiyi karşılayamayan bir eser olmuş.

İkinci Göktürk kağanı Bilge kağan, kardeşi Kül Tigin ve çinli danışman vezirleri Tonyukuk tarafından mermer taşlara çinli bir nakkaş tarafından hem çince hem de göktürkçe nakşettirilen ve bu yöneticinin yaptıkları işleri başarılarını ve geçmiş yöneticilerin hatalarının tekrarlanmaması için gelecek yöneticilere öğütlerini içeren kitabelerin orijinal dilde ve günümüz Türkçesiyle anlatımı bu kitabın içeriğini oluşturmaktadır. Kısa bir dönemi bile içerse bu döneme kadar yapılmayanı başarmış ve kendi tarihlerini kendi ağızlarından anlatan bu önemli tarihi kişilikleri saygıyla anmalı, yazdıklarını okumalı ve çocuklarımıza okutmak asli görevimiz olmalı.

Tarihte ilk defa devletlerine TÜRK adını yakıştıran bu savaşçı konar göçer atalarımızın hayatta kalma mücadelesi Hunlar da olduğu gibi zor iklim şartları ve çinli müthiş siyasi kişilikler sayesinde devamlı akamete uğruyor. Yetersiz yöneticiler, aile içi taht kavgaları ve her kazanılan savaşlar sonrası talep edilen haraçların yanına illede çinlli prenses istemeler, prenses hatırına yanlış kararlar almalar, sıkıştığında çine iltica etmeler yada çin imparatorlarından yardım istemeler, taltif ve takdir beklemeler, saman alevi gibi parlayan başarılara gölge düşürüyor. Sonra yaptıkları hataları ve başarıları taşa nakşediyorlar (göktürk kitabeleri), öğütler veriyorlar ama onlardan sonra gelenler (cumhuriyet çocukları hariç) okumuyor yada okuyamıyor ne fayda. Müellif çoğunluğu çin kroniklerine dayanan belgelerle bütün bunları detaylarıyla anlatıyor.