Onaylı Yorumlar

“Delilik şüphesiz aptallıktan iyidir. Delilik, var olmuş bir zekânın yok oluşudur; aptallık, var olmamış bir zekânın var olmamaya devam edişidir. Deliliğin hiç olmazsa mazisi şanlı. Aptallığın şerefli bir tarihi bile yok.” Peyami Safa

Neden bu kitap? Peyami Safa denince akla hep “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu” gelir ancak bu kitabı hemen hatırlayan pek çıkmaz. Bana göre “Türk Edebiyatının Kıymeti Bilinememiş Eserler” başlığı altında adı ön sıralarda yazılması gereken kitaplardan biridir.

Yazarın kaleme aldığı romanları içinde en fazla beğendiğini ifade ettiği romanı olan Matmazel Noraliya’nın Koltuğu, anlatım tekniği ve olay örgüsü bakımından bütün eleştirmenlerce Türk edebiyatının en ciddi psikolojik romanı kabul edilmektedir.

Eser kâh korkudan ürperdiğiniz kâh bilimsel konularla dağıldığınız kâh rüya-hayal-gerçek anaforunda yolunuzu kaybettiğiniz kâh zihninizi takatsiz bırakan seyriyle sizi sizden alıp uzaklara savuracak bir düşünce kitabıdır bence. İlk etapta size roman gibi gelebilir ama bilinçaltınızdaki detayları maharetle bilincinize yansıtan muhteşem bir aynadır.

Modern roman özelliği de taşıyan bu eser, yazarının bütün eserlerinde olduğu gibi Doğu-Batı sentezini savunur. Peki, Doğu-Batı sentezi nedir? Yazara göre Doğu ruhu, Batı ise maddeyi temsil eder. Ve insan tek başına ne ruh ile ne de madde ile var olabilir. O halde ideal olan ikisinin sentezidir. Bu sentezi eserinde kahramanı Ferit üzerinde kurgular.

Tıp öğrencisi olan Ferit, karşılaştığı bazı olağanüstü olayları bilimsel yollarla açıklayamaz. Bunalımlar yaşar, krizler geçirir; kız arkadaşı Selma ile tartışmaları artar ve bir süre sonra onunla da arası açılır. Bu sıkıntılı günlerde aynı pansiyonda yaşayan arkadaşı Aziz’den büyük destek görür. Teyzesinden yüklü bir miras kalan Ferit, yaşadığı bu sıkıntıları atlatabilmek için Aziz’in de tavsiyesiyle Ada’da bir ev kiralar. Ancak kiraladığı bu ev, bir yıl önce gizemleriyle birlikte ölen Matmazel Noraliya’ya aittir.

Bundan sonrasını da size bırakıyorum. Ancak vakit geçirmek için okumayı düşünürseniz hemen vazgeçin! Özellikle zaman ayırmak, sadece kitaba odaklanmak, sakin kafayla, başka bir şey düşünmeden dikkatle okumak gerekir bu romanı. Yazarın muazzam bir kelime zenginliğine ve lezzetli bir edebi dile sahip olduğunu ifade etmeden geçmeyelim. Peyami Safa’yı okurken yepyeni kelimeler öğrenebildiğimiz gibi bir cümle içerisinde kullanılabilecek en doğru kelimeyi seçebilme yeteneğini de açıkça görebiliyoruz.

Hani bazı kitaplarda okuduğumuz cümleler bizi etkiler de altını çizer veya bir yerlere not alırız ya işte öyle cümlelerle dolu, tekrar tekrar okuyup da her bir kelimenin nasıl da hakkını vere vere yer bulduğunu düşüneceğimiz bir üslupla inşa edilmiş eserdir.

Psikolojiye hükmeden, ayrıca düşündüren eserler okumayı seviyorsanız bu kitabı hemen okuma listenize ekleyin!

George Vernadsky, Moğollar ve Ruslar adlı eseri 1953 yılında kaleme almıştır. Vernadsky, Rus tarihi ile ilgili yapmış olduğu çalışmalarla ün kazanmıştır. Akademik serüveni boyunca Rus tarihi üzerine yoğunlaşmış ve bu konunun dışına çıkmamıştır. Buna bağlı olarak Vernadsky'nin eserleri de Rusların diğer toplumlarla olan ilişkilerini de incelemektedir. Değerlendirmeye almış olduğumuz Moğollar ve Ruslar adlı eseri, adından anlaşılacağı üzere Rus tarihinde Moğol dönemini genişçe ele almaktadır.

Rus tarihçilerin bazıları -pek çoğu da denebilir- Moğollar hakkında kötü bir imaj çizerken; George Vernadsky ise, Moğolların Ruslarla olan ilişkilerinde Rus devlet yapılanması açısından olumlu gelişmeler kaydedildiğini, netice olarak Moğolların Ruslar açısından sanıldığı kadar kötü olmadığını dile getirmektedir. Bu kitapla birlikte sadece Rusların gözünden Moğollara yönelik değil, aynı zamanda panoramik bir Moğol-Rus ilişkileri hakkında bilgiler edineceksiniz.

XIII. Yüzyıl dünyası, Moğol istilasının çarpan etkisiyle yeniden şekillenmiştir. Bu durumdan ciddi manada etkilenen Rusya, idaresi altında bulunan pek çok bölgenin düşmesiyle birlikte canlanan askerî hareketlilikler, Rusların bakış açısından pek çok sebeplere dayandırılır, ancak büyük bir kısmının Moğollarla ilgili olduğu söylenebilir. 1223 Kalka Muharebesi ile başlayan Moğol-Rus ilişkileri, Moğolların 1236 yılında başlatma kararı aldıkları Batı seferi neticesinde Rusya'yı istila etmeleriyle daha farklı bir durum aldı.

Rusya'nın bu ağır enkazı toparlayabilmesi uzun bir zaman dilimine yayıldı. Enkazın etkileri ve izleri, Rusya'da Altın Ordu yıkılsa da uzun yıllar kalıcılığını sürdürdü. Yoğun etkileşim sürecinin ardından Ruslar, Moğol siyaseti ve Moğol idari sistemini benimsemiş görünüyorlardı. Ruslar üzerinde ve dünyada Moğol istilası, pek çok şeyin başlangıcını pekiştiren bir gelişme olmuştu. Örneğin, Vernadsky XV. yüzyılda Osmanlı Türklerinin Batı'ya açılışını Moğol istilasının bir yansıması olarak görüyordu.

Bu durumda Moğolların Ruslar üzerindeki etkisi ile ilgili pek çok şey söylenebilir; fakat her ne olursa olsun, Moğol idaresinin Rusya'ya siyasi ve idari açıdan yeni ve bütünlükçü bir anlayış kazandırdığı hususu göz ardı edilemeyecek kadar önemli bir meseledir.

Moğol yayılmasının dünyadaki görünümü ile başlayan bu eser, Moğol İmparatorluğu ve sonrasında Altın Ordu dönemleri ile Altın Ordu'nun çöküşünün ardından Rusya'nın yükselişi ve son olarak da çalışmanın son bölümünde Moğolların Ruslar üzerindeki etkisi üzerinde durulmuştur. Eseri İngilizce'den dilimize çeviren Eşref Bengi Özbilen de çeviri konusunda iyi bir iş çıkarmış, okuma süreci boyunca akıcı ve keyifli bir zaman geçirmemize olanak sunmuştur. Bu çalışmayı tamamlayıcı bir okuma yapmak isteyenler için ise, Altay Tayfun Özcan'ın Moğol-Rus İlişkileri (1223-1341) adlı eseri de hem Türk bir yazarın incelemesi olması, hem de kaynak bakımından güncel olması dolayısıyla okurlara ayrıca bir tavsiyedir. Eserin yayın sürecinde emeği geçenlere ayrıca teşekkürlerle...