Onaylı Yorumlar

Of. Erkek ergenliğini Mişima kadar cesur ve iyi yazan kimse var mı bilmiyorum, sanki yok ve olmayacak. Bu güzelim kitabı sadece erkek ergenliğine indirgeyemeyiz elbette ama beni en çok vuran kısmı bu olduğundan öyle başlamış bulundum, halbuki bin tane katmanı var metnin ve hepsi birbirinden leziz.

Eşini beş sene önce kaybetmiş bir kadın; Fusako, yıllar sonra bir adama, denizci Ryuji’ye aşık oluyor. Ryuji’nin denizciliği denize aşık olmasından değil, karadan nefret etmesinden geliyor ki kitap boyunca bu ikisi arasındaki farkı, bu seçimin ardındaki itkileri bolca irdeliyor ve bunun aslında nasıl bir yanılsama olduğunu mükemmelen aktarıyor yazar. Fusako’nun bir de on üç yaşında bir oğlu var; Noboru. Zaten hikâye; hayata dair perspektifini oluşturma aşamasında olan Noboru’nun Ryuji’yle ilişkisinde düğümleniyor.

Başta da söylediğim gibi, bence kitabın en güçlü kısmı Noboru’nun psikolojisine dair okura sunduğu içgörü. Okuduğum neredeyse tüm Mişima kitaplarında hep aklıma kazınan, sanki bir anda bir soğuk rüzgar çıkmış gibi ürpermeme sebebiyet veren çok tekinsiz erkek çocukları oluyor. Yazarın hayat öyküsünü bilen ve Bir Maskenin İtirafları’nı okuyan kimsenin şaşırmayacağı bir durum bu elbette. Savaş sonrasının anlamsızlığı ve aşağılanmışlığında kendine bir kimlik bulmaya çalışan, Doğu-Batı savrulmasını sadece ülkesinde değil evinde dahi hisseden, kendisini çürütmekte olduğuna inandığı dünyayı yalnızca kanla kurtarabileceğine ikna eden bir erkek çocuğunun zihninin içine giriyoruz - gittiğimiz yer ziyadesiyle tehlikeli bir yer, satırlar arasında gezindikçe anlıyoruz. Bu kimlik ve erkeklik krizi anlatısını, Oidipus kompleksinin en unutulmaz örneklemlerinden birine dönüştürüyor Mişima. Kurnazlıktan değil de asıl saflığın içinden doğan kötülüğün nasıl bir cehennem olabileceği üzerine bana kocaman bir zihin egzersizi bıraktı metin.

Söylenecek çok şey var yahut hiçbir şey yok, anlatmak değil de okumak lazım bu kitabı. Zaten ne desem sizi o unutulmaz finale hazırlayamam. Okuyup kendiniz deneyimleyiniz.

Of! Resmen tadı damağımda kaldı bu kitabın ve epeyce de geçmeyecek gibi. Gospodinov’la Doğal Roman ile tanışmış, epey de sevmiştim ama bunu bambaşka sevdim. Doğal Roman için vaktiyle şöyle yazmıştım: “Bir tür antiroman ama bildiğimiz antiromanlardan da değil, onun alıştığımız bir biçimi oluyor, bu kitap bildiğimiz romanların hayli dışında. Gerçi kategorize etmeye çok da gerek var mı bilmiyorum, adam kendi kategorisini yaratmış, adını da koymuş işte: doğal roman!” Bu kitap da yine kategorize edilmesi zor bir metin (labirent-roman denmiş arka kapakta, çok mantıklı) ama o kadar, o kadar lezzetli ki, her sayfayı kıvıra kıvıra haşat ettim resmen kitabı.

Romanın anlatıcısı (kim o? çok sayıda otobiyografik unsur taşıdığı için Gospodinov’un kendisi sanki büyük ölçüde) başkalarının zihinlerine girip onların anılarını bizzat yaşayabilen bir adam, ki zaten romancı dediğin tam da bunu yapabilmeli, değil mi? (Kitabın epigraflarından birinin Hemingway’in “Paris Bir Şenliktir”inin şahane cümlesi “Okur tercih ederse, bu kitabı kurmaca olarak kabul edebilir” olması da bu açıdan şaşırtıcı değil şüphesiz.)

Roman bu zihin seyahatleriyle başlıyor, en başta da kimlerin geçmişlerini ziyaret edeceğini onların ağzından birer cümleyle özetliyor bize yazar ve girdiği zihinler aracılığıyla ailesinin ve ülkesinin geçmişini aktarıyor. Dedesinin savaş dönemi deneyimlerini, babasının çocukluğunu ve tabii kendi çocukluğunu; anılar ve anlatılar iç içe giriyor, dönemler ve zamanlar kimi zaman birleşip kimi zaman ayrışıyor. Fakat anlatıcımız zaman içinde bu yetisini yitiriyor ve bunun üzerine öyküler toplamaya hatta kimi zaman onları satın almaya başlıyor. (Yazarın buraları kurgularken Borges’in meşhur öyküsü Shakespeare’in Belleği’ni düşündüğüne eminim ama ispatlayamam tabii.)

Çok, çok, çok sevdim. Konvansiyonel anlatıları tercih eden okurlar için tuhaf bir metin olabilir ama ben (ki pek de postmodern düşkünü olmamama rağmen) büyük haz alarak okudum. Minotor’un labirentinden bir labirent-roman devşirebilmiş bu büyük adama selam olsun diyerek bitireyim. (Ve Hasine Şen Karadeniz’e kusursuz çevirisi için teşekkür ederek.)

Of, Samanta Schweblin sen çok acayip bir kadınsın. Kurtarma Mesafesi için de aynı kelimeyi kullanmıştım ama sanırım başka türlüsü imkansız, yine çok “tekinsiz” bir eser bu. Her kelimesine sinmiş bir huzursuzluk, karanlık, tuhaflık var. Kısacık öyküleri bunca atmosferik kılmak her yazarın harcı değil şüphesiz. Bu kitapta içbir şey gözüktüğü gibi değil, sanki çarpıtılmış bir alternatif gerçekliğin içinde gibi hissettim kendimi okurken. Anormalliğin içinde her şey normalmiş gibi davranan insanlarla dolu bir kitap – ki belki de düşününce aslında hepimiz tam olarak öyle yapmıyor muyuz? Okuyunuz, okutunuz, ama gece evde tekken okumayınız, sonra eviniz size yabancı ve düşman gözükebilir, uyarıyorum. (Öykülerin hepsi iyi, ama sanırım en sevdiğim Benavides’in Ağır Valizi oldu. Her şeye kolayca “Kafkaesk” diyoruz ama buyrun, Kafka tarafından yazılmamış Kafkaesk işte tam böyle olur.)

Of, ne kitap; kalbimi paramparça etti, çok dokundu. Çok süssüz, çok yalın cümlelerle son derece gerçek ve bir o kadar da dramatik bir hikâye anlatıyor Szabo. Babasının ölümünün ardından İza’nın annesini yanına almasıyla beraber gelişen olayları okuyoruz kitapta. Bir yanda hayatının ortasına dalan annesiyle ne yapacağını bilemeyen İza, diğer yanda işe yaramak için çabaladıkça kızını kendisinden daha da uzaklaştıran annesi… (Özellikle içimi parçalayan bu kısımları okurken Saramago’nun şu çok sevdiğim satırları geldi aklıma: “Ben hep yalnız yaşadım ama yalnızlık yalnız yaşamak değildir, içimizdeki birine ya da bir şeye yoldaşlık edememektir. (...) Hatta öyle sanıyorum ki ilk yalnızlık işte bu; kendini lüzumlu hissetmemek.” İnsanların birbirini anlamasının imkansızlığını, kabuklarımızın altında ne kadar başka insanlar olduğumuzu, yalnızlığın nasıl kaçınılmaz olduğunu suratıma çarptı bu kitap. İçindeki herkesi sevdim, hepsine kızdım. Hepsini sezdim, herkesi işittim, hak verdim, eleştirdim. Yazarın tarafsızlığını böyle koruyabilmesi, yargılamadan tüm karakterlerini çırılçıplak soyup okurun takdirine sunabilmesi büyük maharet hakikaten. Usta işi, incelikli, hüzünlü, çok dokunaklı bir kitap İza’nın Şarkısı. Hem İza’nın, hem Etelka’nın, Antal’ın, Vince’nin, Lidia’nın, Domokos’un şarkısı aslında. İyi ki okudum.

Of, ne kitap ya. Her kelimesi bıçak gibi, ok gibi. 1946 yılının sonbaharında bir İsveç gazetesi, savaşın ardından Almanya’daki hayatı gözlemlemek üzere ünlü yazar Stig Dagerman’ı görevlendirmiş; bu kitap da Dagerman’ın oradaki gözlemlerini aktardığı yazılarının derlemesi. Dagerman’ın edebiyatçı olduğu besbelli çünkü bir gazeteci gibi değil, bambaşka bir kavrayış ve üslupla yazıyor. Hem acayip gözlemler var bu kitapta, hem de Dagerman’ın belirlediği ahlakî pozisyon hayranlık uyandırıcı. Tüm dünya Almanların başlarına gelen felaketi hak ettiğini düşünürken, Dagerman merkezine insanı alarak ve çok vicdanlı bir yerden konuşuyor.

Örneğin Alman halkına reva görülen muameleye dair şu cümleleri: “Ve suçlananı insan haysiyetine yakışmayan bir hayata mahkûm eden ahlaki yargı, yani mahkûm edilenin, yeryüzünün yazılı olmayan yasalarına göre, insanlık değerini yükseltmek varken alçaltan bir adalet, kendi varlığını haklı kılan temeli yok eder.”

Berlin, Hamburg, Bavyera... İnsanların yıkık binaların bodrumlarında hayatta kalmaya çalıştıkları kentleri geziyor Dagerman ve müttefikler bir yandan tüm Alman sanayiini yok eder, bir yandan kurdukları “Almanya’yı Nazizmden Temizleme” mahkemelerinde aslında kısmen göstermelik yargılamalar yapar ve gerçek suçluları mahkûm etmezken, tekil insanların sesi oluyor. Bir kayıp kuşağı, “böylesi bir kaderi hiçbir gençlik yaşamadı - on sekizinde dünyayı fethettiler ve yirmi ikisinde her şeylerini kaybettiler” diye tariflenen bir kuşağı anlamaya çalışıyor. Yığınları lanetlemek çok kolaydır ama o yığının içinde insan yüzleri belirmeye başlayınca değişir her şey ve kendisi tam da bunu yapıyor işte.

Bu arada Dagerman henüz 31 yaşındayken intihar ederek hayatına son vermiş. Daha sonra kendisinin adına bir edebiyat ödülü konmuş ve bu ödüle 1997’de Yaşar Kemal layık görülmüş, onu da ekleyeyim ve şu alıntıyla bitireyim: “Ulusal çıkarlar için propaganda yapmakla, nefretle deklare edilen milliyetçilik arasındaki sınırın çok ince olduğunu Almanya deneyi yeterince öğretmedi mi? En azından bu sınırı bozmamanın eşsiz sanatını öğretmeyi, demokratik eğitimin bir parçası yapmamalı mıyız?”

Çok ama çok etkilendim. Çok tavsiye ediyorum.

Of, bu neydi böyle ya, nasıl bir şölen? Sanki Calvino’nun seçtiği bir konuyu oturmuş Saramago yazmış da ortaya bu László Krasznahorkai kitabı çıkmış desem, bilmiyorum bir şey ifade eder mi? Anlatmaya çalışacağım.

Taze Nobelli Krasznahorkai’nin Seiobo Orada, Aşağıdaydı'sı; yazarın daha önce okuduğum Şeytan Tangosu kitabından epey farklı ve çok daha kolay okunan bir metin. Yazar bunun bir roman olduğunu söylüyor ve yazarın beyanını esas almalıyız, ama aslında birbirinden bağımsız öyküler içeriyor; sadece bir tematik ortaklık var aralarında: o da tüm öykülerin sanatla ilişkimiz üzerine olmaları.

Kitabın bölümlerini Fibonacci dizisine göre numaralandırmış yazar. Fibonacci dizisi her sayının kendisinden önceki iki sayının toplamı olduğu bir sayı dizisi; yani 1, 2 ve 3’ten sonra 5’e geçiyoruz (bilin de benim gibi okurken “aa... 4’ü hiç hatırlamıyorum, 3 öykü okumadım mı ben? 4 neydi ki” demeyin) ve 2584. bölümle bitiriyoruz. Görünmez Kentler’i konuştuğumuz kulüpte Calvino’nun da o kitabı nasıl matematikle ördüğünü ve Fibonacci Dizisi’ne başvurduğunu anlatmıştım, katılanlar hatırlayacaktır. Bana Calvino hissi veren şeylerin başında bu geliyor.

Saramago hissi verense tamamen yazma şekli. Virgüllerle ayrılmış cümleler ve metnin içine yedirilmiş diyaloglar; bana bu kitaptan birkaç pasaj okuyup “kim yazmış sence” diye sorsanız hiç düşünmeden Saramago derdim, o kadar benziyor. (Gerçi yer yer Thomas Bernhard’ı da andırdığını söyleyebiliriz.)

Sanatsal üretim kadar sanatı tüketmeye, yani sanat eserinin izleyiciye yaptığı şeylere de odaklanan, merkezinde sanatın insanda yarattığı esrime duygusu olan ve dünyanın binbir yerinde geçen hikâyeler barındıran bu romanı ben çok, çok sevdim. Özellikle daha önce gittiğim yerlerde geçen öyküleri (Floransa, Barcelona, Atina, Paris...) okumaktan ayrı bir haz aldım. Ve Gün Benderli çevirisi elbette bir şaheser.

Topraktaki hayalî atları kazıyarak çıkarmaya kendini adamış Grigorescu’nun hiç unutmayacağım öyküsünden bir cümleyle bitireyim: “Çok yavaş bir hareketle kollarını iki yana açarak bütün çevreyi işaret etti. Çok zayıf bir sesle daha o kadar çok at var ki, dedi.”

Of yahu, ne biçim yazıyorsun Maggie O'Farrell? Sahiden, nasıl yazmak bu? Kelimelerin içime içime işledi resmen!

"Ben, Ben"; yazarın, Hamnet'in ardından okuduğum ikinci kitabı oldu. Hayatı boyunca ölümle burun buruna geldiği 17 ana geri dönüp hatırlıyor O'Farrell. Kendi anılarından müteşekkil olduğu için, yazarı tanımak için okunacak en iyi kaynaklardan biri şüphesiz. Shakespeare ve eşi Anne Hathaway'in çocuklarını kaybetmelerinin hikâyesini anlattığı kitabı Hamnet'in neden bu kadar güçlü olduğunu da, bu kitabı okuyunca anladım. Ölümle çok kez karşılaşmış, hep bir biçimde kıyısından dönmüş biriymiş meğerse Maggie O'Farrell. Çocukluğundan beri sanki ölüm onu ve etrafındakileri kovalıyor da, bir biçimde, sanki tanrısal müdahalelerle hatta, paçayı sıyırıyorlar gibi.

Konu ölümle karşılaşmalar olduğu için, elbette tekinsiz bir yanı var Ben, Ben'in. Kitabı okumakta olduğum 2 gün içinde sokakta dolaşırken çok daha huzursuz olduğumu, ürkekleştiğimi fark ettim. Çünkü insanı ölümle kendi karşılaşmalarına dair düşünmeye sevkediyor metin. Kaç kere yaklaştığımı, bunların kaçında farkında bile olmadığımı, ne zaman yakalanacağımı... Düşünüp durdum. Bunu kitaptan uzak durmak için bir sebep olarak söylemiyorum ama, yanlış olmasın. Aksine, bir kitabın, onu okumadığımız zamanlarda da bizimle beraber dolaşmasının; hareketlerimizi, düşünme biçimimizi şekillendirebilmesinin muazzam bir kudret olduğunu düşünüyorum ve Maggie O'Farrell da bunu epey iyi beceriyor açıkçası. Thomas Hardy'den alıntıladığı şu kısmı burada aktarayım: "Bir tarih daha vardı... kendi ölüm tarihi; yılın öteki günleri arasında gizlenerek sinsice yatan, yılda bir üstünden geçildiği halde kendini belli etmeyen ve sesini çıkarmayan bir gün; ama yine de oradaydı. Hangi tarihti o?"

Yazarın dili Hamnet'tekinden oldukça farklı ki bu da çok hoşuma gitti, o kitapta kullanmayı seçtiği karanlık ama masalsı dil tam da o hikâyeye layıktı çünkü. Burada ise daha gündelik bir dille yazıyor fakat aynı dokunaklılığı koruduğunu söylemek lazım. Süssüz, basit cümleler ve fakat hepsi nasıl güçlü.

Yine çok sevdim, pek çok.

Of of of, bu nedir ya? BU NEDİR? Bayıldım, mest oldum! Javier Cercas sen sahiden müthiş bir yazarsın ve okuduğum her metninle çıtayı daha da yükseltiyorsun, büyük hayranlık duyuyorum sana, çok büyük.

Çok acayip birini anlatıyor Cercas: Enric Marco. İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya'da Flossenbürg toplama kampında kaldığını, savaştan sonra geri döndüğünde ise Franco rejimiyle mücadeleye giriştiğini iddia eden ve tüm bunlara uygun bir otobiyografi yaratıp iç savaş sonrasında bir kahramana dönüşen, cesareti ve dik duruşu onurlandırılan; ülkenin en büyük sendikalarından birinin başına geçecek denli yükselen biri o. Bir sahtekar. Bütün bir ülkeyi kandırmış biri, Cercas'ın deyişiyle "hafıza sektörünün" öncüsü, "kendisinin romancısı", bir hikâye yazıp onu oynamış biri o, kitsch bir toplumsal hafıza kurgulayıcısı.

Cercas hikâyeyi duyduğunda tüm yurttaşları gibi büyük bir merak duyuyor, yazmaya niyetleniyor ama yazmak onu anlamayı gerektireceği için, haklı çıkarmak ve anlamak arasındaki ince çizgide doğru yürüyemeyeceği endişesiyle vazgeçiyor. (Hatta Mario Vargas Llosa "tam senin karakterin" demiş Cercas'a, sahiden, tam onun karakteri, binbir boyutlu, binbir yüzlü bir adam.) Ama birkaç yıl kaçtıktan, kendini sadece kurmacaya hasrettikten sonra yapmaya karar veriyor.

Bu kitabı yazmanın kendi kariyeri ve hayatı açısından da elzem olduğunu anlıyor çünkü ve Enric Marco'nun öyküsünü kurmaca ve hakikat arasındaki ilişkiyi anlamak için bir malzeme olarak kullanmaya karar veriyor. Kitaba kendi araştırma ve yazım sürecini de dahil ediyor, belki bunları derdinin Marco gibi bir sahtekarı temize çıkarmak olmadığını ispatlamak için yapıyor ama iyi ki yapıyor. Sık sık tekrarladığı bir cümle var metinde: "kurmaca kurtarır, hakikat öldürür." Bu eksende düşünüp duruyor yazarken ve kurmacanın nerede bitip hakikatin nerede başladığını bulmanın imkansız olduğu bu öyküden imkansız bir roman devşiriyor.

Ne anlattım bilmiyorum, bu muazzam metni anlatmak mümkün mü onu da bilmiyorum gerçi. Tıpkı Bir Anın Anatomisi gibi kurmacanın tüm imkanlarını kullanan; hafızayı, toplumsal travmayı, ahlakı her yönüyle deşen kusursuz bir metin. Lütfen okuyun.

Of of of, bu nedir ya böyle? Arjantinli yazar Mariana Enriquez'in tekinsiz öykülerini seveceğimi biliyordum ama açıkçası bu kadarını beklemiyordum. Hatta arka kapakta yazan "Enriquez, öyküleriyle Julio Cortazar ve Roberto Bolaño gibi isimlerle birlikte anılmaya aday" cümlesini okuyunca "yav yok artık, abartmayın" demiştim. Ne kast edildiğini kitabı okuyunca öyle iyi anladım ki.

Cortazar'ın tuhaflıkları normalleştiren mesafeli tavrı ve Bolano'nun eserlerine sinmiş şiddet - işte Enriquez'inki tam bu ikisinin harmanı. Şiddet dedim, tüyler ürperten bir şiddet diye düzeltmeli belki - sahiden zaman zaman okuru ciddi biçimde zorlayan bir şiddet düzeyinden bahsediyorum. Ve fakat bir yandan da insan elinden bırakamıyor kitabı, tuhaf biçimde tamamen ele geçiriyor sizi.

Kitaptaki şiddet, sansasyon olsun diye ortalığa bırakılmış bir şiddet değil. Arjantin'in çok çektiği erkek şiddeti, askeri diktatörlük dönemlerinin korkunç pratikleri, yoksulluğun, yolsuzluğun, sosyal adaletsizliğin doğurduğu şiddet... Hepsi var kitapta. Aslında toplumun içine işlemiş, her tarafına sinmiş, var olmaya devam etmek için kafamızı çevirdiğimiz, görmemeye çalıştığımız binbir farklı şiddet biçimini gözümüze sokuyor yazar. Dolayısıyla evet, müthiş rahatsız edici, müthiş tekinsiz.

Zaman zaman gerçeküstü unsurlar da barındıran öyküler bir yanlarıyla o kadar gerçekler ki, yumruk yemiş gibi kalıyor insan. Zira nasıl, nasıl, nasıl güçlüler.

Bu kitabı bu biçimiyle ancak bir kadın yazabilirdi diye düşünüyorum. Kitaptaki öykülerin tamamında şu veya bu biçimde kadınların başrolde olması tesadüf değil şüphesiz: o her yere sinmiş şiddeti en çok kadınlar iliklerinde hissediyor çünkü. Bizden kilometrelerce ötedeki Arjantin'de de, maalesef bizim coğrafyamızda da.

Kitaba ismini veren son öykü "Yangında Kaybettiklerimiz" özellikle, tek kelimeyle kusursuzdu. İyi öykü nasıl olmalı sorusunun cevabı gibi bir metin kendisi, vuruldum resmen.

Çağdaş Arjantin edebiyatının kadın yazarları beni müthiş etkilemeye devam ediyor. Samanta Schweblin, Ariana Harwicz ve Dolores Reyes gibi isimlerin ardından Mariana Enriquez ile de sonunda tanıştığım için çok mutluyum.

LÜTFEN okuyun bu kitabı, lütfen.

Of Magda Szabo ya, of. Nasıl ama NASIL bu kadar iz bırakan karakterler yaratabiliyorsun? Bu nasıl bir yetenektir? İza'nın Şarkısı'ndaki Etelka, Yavru Ceylan'daki Eszter'den sonra bir de Emerenc'i soktun hayatıma Kapı ile. Bu vakur, hüzünlü, güçlü, kendine ait sanki büyülü yöntemleri olan kadını hiç unutabilecek miyim acaba? Senin insanlara ve insan ilişkilerine bakma biçiminden öğreneceğimiz ne çok şey var!

Kapı, bir yazarın evde kendisine yardım etmek için anlaştığı Emerenc ile olan ilişkisinin öyküsü. Anlatıcımız yazar belli ki Magda Szabo'nun kendisinden devşirdiği birisi; bir yerde kendisine "Magduşka" diye seslenilmesinden öyle anlaşılıyor, ki zaten sonra kitabın otobiyografik unsurlar taşıdığını da okudum.

İki farklı kuşağın birbiriyle kurduğu / kuramadığı ilişkileri anlatıyor Szabo, Macaristan'ın olaylı siyasi tarihinin farklı dönemlerine denk gelmiş, farklı siyasi iklimlerde yetişmiş iki farklı kuşak. Bu anlamda İza'nın Şarkısı'na benzeyen bir izleği olsa da, Szabo asla kendini tekrar etmiyor, bambaşka hislerle örülü bir öykü anlatmayı başarıyor.

Başarılı, gururlu, ne yaptığını bildiğini sanan yazarımız; hayvanların, doğanın, insanların dilinden anlayan, onlarla kendi yöntemleriyle bambaşka ilişkiler kurmayı başaran Emerenc ile tanışınca duvara tosluyor aslında. Emerenc'in sırları çok, hayatını kaç kez yıkıp yeniden kurmak zorunda kalmış; apayrı bir sınıftan gelen, eğitimsiz, savaş görmüş Emerenc aslında hayatın pek çok gizemine vakıf olmuş, kendini yoğurmuş, pişirmiş, olmuş. Ondan zaten, "Tanrı her dilden anlar, merak etmeyin" diyebiliyor. Yazarımız, bu kadından öğreneceği ne çok şey olduğunu zamanla öğreniyor. Aralarındaki çatışmadan karşılıklı büyük ve çok besleyici bir sevgi doğuyor.

Devamını anlatmayayım zira Szabo o insanın içine işleyen kelimeleriyle kusursuz biçimde yapıyor o işi zaten. Çok büyük yazarsın Magda Szabo, çok büyük. "Bu kez ağlamadan bir Magda Szabo kitabı okuyacağım" dedim, son 30 sayfada yine ipler kopuverdi.

Şununla bitsin: “Her duygusal ilişki aslında bir saldırganlık ihtimali taşır, insan ne kadar çok kişiyle yakın ilişki kurarsa o kadar çok tehlikeye de maruz kalabilir.”