Onaylı Yorumlar

“Siz hayatı yaşıyorsunuz, bense onu açgözlülükle arzuluyorum. Bu önemli bir fark.”

Okuyacak Fuenteslerim tükenirse mutsuzluktan mahvolurum endişesiyle epeydir kendisine ara vermiştim ama buraya kadarmış, pes ettim, Kaygı Veren Dostluklar’ı okudum. Böylece okuyacak sadece dört adet Fuentesim kalmış oluyor, bu durum canımı fena halde sıksa da yapacak bir şey yok, neyse. Kitaba geleyim ben.

Kendisinin romanlarına bayılıyorum zaten, okuduğum üçüncü öykü kitabı itibarıyla artık öykülerini de çok sevdiğimi söyleyebilirim. Meksikalı yazarın geç dönem öykülerini içeren Kaygı Veren Dostluklar tahmin edebileceğiniz üzere ziyadesiyle tuhaf, sihirli, tekinsiz ve katmanlı.

Öyküler birbirinden bağımsız olsa da hepsinde bir ana izlek var: ölüm. Ölüler sahiden ölü müdür yahut ölü olmanın dereceleri mi vardır gibi bir soruyla yazmaya başlamış gibi Fuentes bu kitabı, zira her öyküde ölümün farklı seviyelerinde bulunan (bunun tuhaf bir tanımlama olduğunun farkındayım ama kitabı okursanız başka türlü tarif etmenin pek de mümkün olmadığını göreceksiniz) karakterler var. Yaşarken ölenler, ölüp geri dönenler, ölmeyi reddedenler, öldüğünün farkında olmayanlar... Meselesi ölüm olan bir kitabın kasvetli olacağını düşünmek anlaşılır olur tabii ama mevzubahis yazar Fuentes olunca öyle olmuyor işte, kasvet dışında her şey var bu kitapta.

Hep diyorum, sevişmeyi en güzel yazan yazar benim için Fuentes diye, bu kitapta da şahane sevişmeler var, bir o kadar da rahatsız edici sevişmeler de var ama, belirteyim. Konu ölüm olunca tabii ki şiddetten de azade değil metin, bolca şiddet, öfke, hasar mevcut kitapta.

Yazarın bu kitabında çok sevdiğim diğer eserlerindeki kadar oyuncaklı bir dil tercih etmediğini, dolayısıyla metnin dili itibarıyla epey kolay okunduğunu söyleyeyim. İçerik için aynısını söyleyemiyorum, dediğim gibi kimilerini zorlayabilir. Her zamanki gibi insanın epey karanlık dehlizlerine dalıyor ve bence muazzam gözlemliyor hepimizi, bana kendimi yine çırılçıplak hissettiren metinler çıkmış ortaya. Özellikle ikili ilişkilerdeki iktidar mekânizmasını didiklediği Calixta Brand öyküsüne bayıldım, müthiş iç görüler barındırıyor.

İşte böyle. Ne çok özlemişim be seni Fuentes, ne çok.

“Siyasette işleyen bir şey yaratmak çok zordur ama onu ortadan kaldırmak çok kolaydır. (...) Bu demokrasiyle ilgili bir sorun: Bir şeye kesin gözüyle bakıyorsanız, onu tehlikeye atıyorsunuz demektir.”

Javier Cercas’ın Terra Alta üçlemesinin ilk kitabını nefes nefese bitirmemin ardından kendimi ikinci kitabı okurken buldum. Buldum diyorum zira pek düşünerek hareket etmedim açıkçası, çocukluğumda uyumam gerekirken annemden gizli macera kitapları okuduğum günlere beni geri götürdü resmen, meselenin kontrolü asla bende değildi bir noktadan sonra, farkındayım.

Serinin ikinci kitabı olan Bağımsızlık’ta ilk kitaptan tanıdığımız Melchor karakteriyle beraberiz yine. Barselona Belediye Başkanı, cinsel içerikli bir video ile tehdit ediliyor, Melchor da geçici süreliğine bu vakayı çözmek üzere taşradan kente geliyor. Bu kent vaktiyle annesini öldürenlerin de yaşadığı kent, bir yandan bu meseleyi çözmeye çalışırken bir yandan da annesinin çözülememiş cinayetinin anısının yeniden canlanmasıyla boğuşuyor karakterimiz.

İkinci kitapla beraber iyice emin oldum ki, bu seri aslında tam anlamıyla bir polisiye değil. Yazarın bize çözümsüz vakalar sunup şaşırtmak, yanlış ipuçları verip heyecanlandırmak, aklımızla oynamak gibi bir derdi yok; bu kitapta da meselenin ne olduğunu büyük ölçüde çözüyoruz başlarda. Bu serinin temel derdi güç meselesine bakmak bence. Gücün, iktidarın ve paranın doğurduğu dehşet dengesini anlatmak, yozlaşmanın nasıl toplumun kılcal damarlarına kadar sindiğini göstermek, polisiyenin dinamiklerini bu anlamda araçsallaştırıyor Cercas.

Ve ne iyi ediyor - ilk kitapta İspanyol İç Savaşı’ydı odağı, buradaysa Katalunya’nın bağımsızlık referandumu ve sonrasının (tıpkı bizdeki gibi adı “süreç”) ardındakine bakmaya çağırıyor bizi. Yani aslında ziyadesiyle politik metinler bunlar.

Bir de bu kitapta öğreniyoruz ki Javier Cercas isimli bir yazar(!), ilk kitaptaki olayları anlatan bir roman yazmış, bir sürü şeyi de uydurmuşmuş. İlk kitap, ikinci kitap boyunca bu şekilde karşımıza çıkıyor. Cercas’ın takıntılı olduğu hakikat-kurmaca ikiliğini bu biçimde hikâyeye sokmasına bayıldım, kendinden bir karakter devşirmiş, nefis. Canım Cercas.

"Seyahatte okunacak kitap - bayağılık çağrışımlarıyla dolu bir temel kavram. Yaygın anlam uyarınca, seyahatlerde okunanların en hafif ve en yüzeysel şeyler olması gerek, "zaman geçirten" aptalca şeyler. Bunu hiçbir zaman anlamadım. Çünkü eğlenceli kitaplar denen şeylerin kuşkusuz yeryüzünün en sıkıcı kitapları olması bir yana, bir seyahatin sunduğu böylesi törensel-ciddi bir fırsatta insanın neden zihinsel alışkanlıklarına kapıldığını ve aptallıklara başvurduğunu aklım almıyor. Acaba seyahatin getirdiği rahat ve heyecanlı yaşam biçimi sayesinde, aptallığın her zamankinden daha az tiksindirdiği bir ruhsal ve sinirsel durum mu yaratılıyor?"

Thomas Mann hislerime her zamanki nefis üslubuyla şahane tercüman olmuş - o kadar güldüm ki bu pasaja. Seyahate çıkarken yanıma kendisinin Yol Hikâyeleri kitabını almış olduğum için mutluyum, herhalde gökten bakıp bana da "bu ne aptallık" demesinin önüne geçebilmişimdir böylece.

Yol Hikâyeleri; Mann'ın mektupları, seyahat ederken tuttuğu günlükler, romanlarındaki yolculuğa dair bölümler ve yine yolculuk konulu öykülerini içeren bir derleme. Kimi keyfî, kimi zaruri yolculuklar bunlar: Keşfetmek için İstanbul'u ziyaret edişinin izlenimleri de var, Naziler iktidara geldikten sonra Almanya'dan uzaklaşmak için yaptığı yolculuklar da var içinde. Ya da mesela Hans Castorp'un Büyülü Dağ'ın başındaki o unutulmaz tren yolculuğu da.

Ben çok severek okudum, muhtemelen yolculukta okumuş olmamın da payı olmuştur bu kadar içine girmemde. Mann'ın özellikle seyahatnamelerinde ve mektuplarındaki, romanlarına nazaran daha az ciddi, tatlı, neşeli yüzünü görmek de çok güzeldi.