Onaylı Yorumlar

Uğur Demircan'ın altı öyküden oluşan Örtü adlı öykü kitabı, esere ismini veren "örtme" ve "örtü" kavramlarının getirdiği imgelerle örülmüş metinlerden oluşuyor. Suçların ve kusurların örtülmesi bu öykülerin ortak teması, diyebiliriz. Böylesi bir ortaklığın öykülerin okurun aklında kalabilmesi adına da güzel bir seçim olduğunu düşünüyorum. Öykülerin tamamı tek isim olarak seçilmiş. Sadece bunla bile eser oluşturulurken belirli bir kurgu temeli üzerinden inşa edildiğini görebiliyoruz. Kitapta özellikle karanlık atmosfer kurulumu olmak üzere temiz dil kullanımı ve diyaloglarla gayet başarılı metinler mevcut. Mekân olaraksa daha çok köy ve kasaba tercih edilmiş. Kitabın yalnızca altmış yedi sayfa ve sadece altı öyküden oluşmasının benim açımdan yetersiz olduğunu söylemeliyim. Özellikle son öykü olan "Taş"ın yirmi sayfalık hacminin, böylesi az sayıda metinden oluşan sayfa sayısı düşük bir kitap için fazla olduğunu düşünüyorum.

Osmanlı Devleti'nin öteden beri hemen hemen her alanda içinde bulunduğu yenileşme gayretlerinin; verimli örneklerini bulma, uyarlama, uygulama, başarısı ve sonucunun, hapishaneler özelinde yazılmış bir kitabıdır. Gerçekten çok güzel bilgiler bulunmakta. Dönemin suçlu profilinden, kanunların kapsamlarından, uygulanabilirliğinden, ekonomisinden, devlet ve görevlisinin birbirine olan sadakatinden, bilgiler sunmaktadır. Yakın Çağ tarihçileri için de ayrıca çok seçici bilgiler mevcut. Bu kitap ile yola çıkarak Osmanlı'nın son döneminde boğuştuğu meselelerde malumat sahibi olanlar, bildiklerine farklı alandan gelen örnekler yakalayabilecekler.

Henry Ford, modern dönemin başlangıcında Abd'nin en önemli sanayicilerinden ve günümüzde kullanılan araçları üreten ilk girişimci sanayicilerdendir. Ford, araba üreteceğini gündeme getirdiği zaman etrafındakiler, ona araba üretmenin risklerinden ve zararlarından bahsederek çıldırmış olduğunu söylediler. Ford ise eleştirilere kulağını tıkayıp herkesin ulaşabileceği bir araba tasarladı... Eserde üretim ve kârlılığın nasıl olması gerektiğine yer vermiş. Girişimciliğin önemini vurgulamış, o dönemde demiryollarının öneminden ve demiryolları çalışanlarının ücret azlığı ve yaşam koşullarına değinmiş, iş veren işçi ilişkileri gibi daha pek çok kapital sistemin özelliklerinden bahsetmiştir. Dili çeviri eser olmasını göze önüne alırsak anlaşılır bir dille yazılmıştır.

broch'un dört öykülük toplamı ilk kez çevrilmiş dilimize. ölümünden sonra, 1973'te yayımlanmış kitabı nihayet dilimizde görmek sevindirici. tedirgin öyküler başlığında toplayabiliriz. "esperance" fantastik damardan ilerleyen bir avantür. "bir korku gecesi" tedirgin, akıcı ve hızlı. insan doğasını irdeleyerek hayranlık uyandıran iki öyküden "eve dönüş", yaşamak insan varoluşunun en doğal mutluluğu değil midir? diye soruyor. kitaba adını veren "barbara" ise ilişki bağlamlarını felsefe ile ilmeklemiş nefis öykü.

Kitap daha çok bir araştırma-tez çalışması niteliğinde. Demokrasi, toplum ve yönetim biçimlerinin şekillenmesini çeşitli benzetmeler yaparak açıklıyor. Bunlardan en önde gelenleri kızıl kraliçe ve Leviathan. Devleti ejderha olan leviathana benzeterek, toplumların kendi leviathanlarını nasıl ehlileştirdiğini ya da ayakları altında ezildiğini örneklendiriyor. Demokrasiyi toplumun ve bir ejderha olan devletin “dar koridorda” yürümesine benzetiyor. Ezilmeden ilerleyebilme hali diyebiliriz. Bir yandan da devletin işleyişinin ayrılmaz parçası olan ekonominin toplumların demokratik yönetime ulaşmasındaki etkilerini irdeliyor. Konuya liberal demokrasi yanlısı bir pencereden bakılmış. Okurken, kitaptaki örnekler daha sol bir pencereden değerlendirilseydi nasıl olurdu diye düşünmeden edemedim. Ama genel olarak tarafsız bir gözle yazılmış diyebilirim. Konuyla ilgili çalışanların ve ekonomi-yönetim bilimleri gibi bölümlerde okuyanların okuması gereken bir kitap olduğunu düşünüyorum.

Yazarın okuduğum ilk eseri. Aleni bir sır vermek gerekirse, yazarı da, anlatımını da çok beğeneceksiniz, çok çeşitli hikayeler, hayatın içinden satır araları, gözlemler size bir yerden tanıdık da gelecek eminim. Ustalıkla kurulmuş cümleler, samimi üslup, kahramanlarıyla kahraman olan yazar. Hikaye bitişleri de aynı naiflikte, bir dokunuşla son buluyor. Hikayelerde kimi zaman yazarı da görüyoruz. Eleştiri ve bakış açısını kendine haslıkla dile getiren bir yazar var karşımızda. Eserini oğlu Ali Çokum' a ithaf ediyor. Sevgiyle diktiğimiz ağaç kurumasın diyerek.
15 öyküye yer verilen eser 136 sayfaya güzelce yedirilmiş hikayelerden oluşuyor. İlk öykü esere ismini veren Gece Kuşu Uzun Öter hikayesiyle başlıyor. Arka kapak yazısında da bu hikayeden bir alıntıya yer veriliyor.
"İnsan asıl gece düşünmeye başlıyordu. Onun dışında gündüz kitle halinde yaşayan insanoğlu düşünmüyor, olması gerekenleri yaşıyordu."

bir ilk kitap, ilk tanışma. on dört öykülük toplam uçurum seslerinin kaynağına ulaşmak için boşluğa bakanları, hayatla aramdaki makas ne ara bu kadar açılmış diyenleri anlatıyor. geçmiş ile bugünü yoğurarak anlatıyor. kayıpları derin anlatıyor. "teyzeler ve maymunlar", "uzatmalı şüphe" ve özellikle "annemle aramızdaki karpuz kabuğu" çok iyi öyküler. dile hakimiyeti, uzun cümleleri, metaforları, rüyaları kullanması ile parlayan özgün bir kalem okumak çok keyifli. hayal gücü, gerçeküstüne, fantastik damara meyli de güzel. tekrara düşüren son dört öykü olmasa daha iyi olurmuş. iyi ilk kitaplardan. öykü okurları ıskalamasın derim.

sotakis'i çağının önemli kalemlerinden biri yapan, insana dair ufacık bir sorudan bir evren, bir hikaye yaratması. yine küçük bir sorunun peşine takılıp hepimizin zaman zaman aklına gelip de daldığı ihtimaller denizinde kulaç atmış. bir noktada ayrılmış diğer yarımızla karşılaşsak ne hissederiz? gerçekten mutlu muyuz, o seçimlerimiz bizi tatmin etti mi? hayatımız tüm benliğimizle bize ait mi? gibi sorular eşliğinde okunan, ne kadar fantastik olsa da olağanlığını kaybetmeyen sıkı bir roman. sotakis her zamanki gibi zihnimizde koşturuyor. "aslında hepimiz kendi mikrokozmosumuzu yaratıp onun içinde yaşıyoruz." diyor.

Alandaki bu kadar büyük bir boşluğun böylesine sahih bir eserle doldurulması etkileyici. Eser tekrarlayıcı ve öğretici bir niteliğe sahip, bölümü zihne tam olarak işlemeden bir sonrakine geçmiyor. Öznel yorumlarda Derrida'nın hayaletini görmekle beraber (gayet normaldir ki Violence et Métaphysique etkisi) yer yer Heidegger'e hakkını teslim etmesi hoşuma gitse de kimi zaman Levinas'ı kendi-haline-bırakmak gerektiğini düşündüm. Zira bunu yapınca özgün yorumlar için açık bir kapı bırakmış oluruz. Mesela ben Var'ın kâbusunda Deleuze'ün doğumuna ve öznesiz topolojisine tanık eder gibi oldum (oldukça öznel bir yorum).

Eser pragmatizm ile çıkar kavramları arasındaki farkı açıklamakla başlıyor. Manifesto tarzında yazılmış. Akademik bir dil kullanmadan akıcı ve destekleyici yorumlarla ilerliyor. Psikolojik analizler takdire şayan. Bazı kavram çözümlemeleri ve Mill’in kendi yorumları insanı hayran bırakıyor. Mesela “alışılagelmiş bir niyet durumunda, bir şeye onu arzuladığımız için istekli olmak yerine, onu çoğu kez istencimize konu ettiğimiz için arzularız”. Yine başka bir yerde “Adalet sadece doğru olanı yapmak ve yanlış olanı yapmamak anlamına gelmez, aynı zamanda bazı bireylerin bizden kendi ahlaki hakkı olanı talep etmesi anlamına da gelir”. Ya da şöyle “Bir kişinin başkalarının yararına ihtiyacı olmayabilir; ancak kendisine zarar vermemelerine her zaman ihtiyaç duyar (s. 94).” Kitabın sonunda Mill'in diğer kitaplarının tanıtımı da var. Klasik düşünce metinlerinden biri. İyi okumalar.