Semerkand’ın Altın Şeftalileri & Göktürkler ve Uygurlar
E. Hetzel Schafer'in "The Golden Peaches of Samarkand & A Study of Tan'g Exotics" başlığıyla bilinen eseri, Serkan Acar'ın çevirisi ve Selenge Yayınevi'nin de katkılarıyla 2020 yılında okuyucusuna sunulmuştur.
Türk tarihinin şekillenmesinde ticaret olgusunun en önemli etken olarak karşımıza çıktığı malumdur. Ancak eser, tamamıyla ticaret veya dönemin genel özellikleri hakkında durmayarak farklı bir üsluba sahip olduğunu daha eserin giriş kısmında gösteriyor. Oldukça akıcı ve anlaşılır bir anlatıma sahiptir. Kitabı okurken Buda heykellerinin yıkanma esaslarını, Çin saraylarında “işret meclisleri” adı verilen kurumsallaşmanın nasıl oluşturulduğunu, cücelerin toplum nazarında nasıl görüldüğü, egzotik kuşların kültürel manada insanlar arasında ne ifade ettiğini, ipek kumaşların ticarette hangi amaçlarla kullanıldığı hakkında ciddi ve alışık olmadığımız bilgileri öğreniyoruz. Sarı altın olarak bildiğimiz madenin yanında altın ısıtıldığında ortaya çıkan ve onun kadar değerli bir “mor altın”dan bahsediliyor.
Hatta bu altın türünün 900'lü yıllarda, Çin'de yapılan çeşitli eşyalarda kullanıldığı ve aslında bunun ilk örneklerinin Eski Mısır'da olduğu ifade ediliyor. Bu ifadeye delil olarak ise Tutankhamun'un mezarında, üzeri gülkurusu ve mor tabakayla kaplı altın takıların bulunduğu, Kraliçe Tewosret'in tacında ve XI. Ramses'in küpelerinde de bu altın türünün kullanıldığı bildiriliyor. Mesela bazı kadın ve erkeklerin Çinlilerce "haraç" olarak kullanıldığı bilgisine de rastlıyoruz. 19 bölümden oluşan kitabın her bölüm başında benzersiz şiir detayı da dikkatleri çekiyor. Kitap bölümlerinde verilen şiirlerden bir örnek;
"...Hürmüz ve Hint'in zenginliği,
Veya zengin eliyle görkemli Şark'ın olduğu yerde
İnci ve altın yağdırıyor barbar krallarının üzerine..." (s. 363)
Günlük hayatımızda dahi kullandığımız kokular, tütsüler gibi pek çok malzemenin kökenleri hakkında da doyurucu bilgiler veriyor. Tang Hanedanlığı döneminin bakış açısıyla Türk dünyasında bulunan bitkilerden hayvanlara kadar detaylı bir inceleme. Uzun vadede, dinlene dinlene, keyfini çıkararak okuyabileceğiniz bir kitap. Boyut olarak biraz büyük, fakat küçültseler de tuğla gibi olacakmış... Aslında zaten kapsamı dolayısıyla da alana tuğla gibi sağlam bir ağırlıkla bırakılan kıymetli bir çalışma olmuş. Emeği geçenlere teşekkürlerle...
