Onaylı Yorumlar

"Türkler Hakkında GÖRDÜKLERİM ve DUYDUKLARIM" adlı eser, değerli Ahsen D. Batur'un çevirisi ve notlandırmasıyla dilimize kazandırılan çok kıymetli bir çalışmadır. Öncelikle eserin yazarı Şihabeddin b. Fazlullah El-Ömeri, H. 700 yılında Dımaşk (bugünkü Şam) şehrinde dünyaya gelmiştir. El-Ömeri, iyi bir fıkıh âlimi ve edebiyatçı olmasının yanı sıra iyi bir tarihçi olarak da bilinmektedir. Özellikle hadiseleri analiz etmekte ve şahsiyetleri değerlendirmede konusunda başarılı olmasıyla anılır. Hatta El-Ömeri hakkında çağdaşlarının ondan övgüyle bahsettikleri görülmektedir. Ayrıca Cengiz Han döneminden yaşadığı zamana kadarki Moğolların tarihini de iyi bilen biridir.

Bilinen en önemli eseri Mesâlikü’l-ebṣâr fî memâliki’l-emṣâr'dır. Müellifin en önemli çalışması olup, döneminin diğer yazarları gibi, ağırlıklı olarak tarih ve coğrafyadan bahseden ansiklopedik özelliğe sahip bir eserdir. Mesâlikü’l-ebṣâr adlı eseri, kendisinden sonra gelen müelliflere de asırlar boyu kaynaklık etmiştir. Eseri iki ana kısma ayırmış olup, yirmi yedi ciltlik eserin birinci bölümünde karalarla denizlere (fizikî coğrafya), ikinci bölümünde milletlere ve tarihlerine (beşerî coğrafya) yer verilmiştir.

Kendi döneminden önceki Orta Asya, Harezm, Deşt-i Kıpçak gibi bölgeler hakkında verdiği bilgiler, kendinden önce yazılmış coğrafya kitaplarında yazılanlardan ya da o bölgelere seyahat edenlerden dinlediklerinden ibarettir. Dolayısıyla bilgilerin kesinliği konusunda şüpheyle yaklaşmak gerekir. Ancak Mısır ve Suriye dolaylarında bulunduğu süreç boyunca yazdıklarının tamamı bizzat kendi yaşadığı hadiselerden aktardıklarından oluşmaktadır. Bu noktada El-Ömeri'yi diğer coğrafyacılardan ayıran en önemli özelliği, duyduklarını doğrudan değil de, yazılmış diğer kaynaklar ile karşılaştırarak aktarmasıdır. Bu özelliği ise, El-Ömeri'nin aktardıklarını nispeten doğrulukla kabul edilebilir kılıyor. Diğer eserlerde genellikle Türklerden bahsetmekle birlikte, onların savaşlarından ya da çeşitli mücadelelerinden bahseder. Ayrıca çağdaşı yazarların eserlerini de okuyanlar bilir, diğer coğrafya, tarih yazarlarına göre Türklerin sosyal yaşamlarını detaylı bir şekilde ele aldığı görülmektedir.

Eserin dili akıcı olmakla birlikte, Ahsen D. Batur'un çevirisinin de oldukça iyi olduğunu vurgulamak gerekir. El-Ömeri'nin üslubu da açık ve anlaşılır olmakla birlikte kronolojik düzene sahiptir. Türklerin siyasi ve askeri yaşantılarını ağırlıklı olarak aktarmakla birlikte, diğer hadiseleri de önemli görerek aktardığı görülmektedir. Özellikle Moğol ve Haçlı saldırılarını görmesi hasebiyle döneminde korkuyla anılan bu topluluklar hakkında dahi oldukça objektif ifadelerinin bulunduğu gözlerden kaçmamaktadır. Sadece verdikleri kayıpları aktarmakla birlikte ilave yorum katmadığı okurken hissedilebilmektedir. Genel Türk tarihi ve Ortaçağ Türk tarihi için kıymetli bilgiler içeren bu eser, Genel Türk tarihi ve Ortaçağ tarihi açısından oldukça kıymetli sayılmaktadır. Tuğrul Bey ve İbrahim Yinal arasındaki mücadeleyi dahi aktardığı görülmektedir. Bu açıdan bakıldığında özellikle Ortaçağ Türk tarihi çalışanların mutlaka görmesi, okuması gereken bir kaynak eserdir.

Runik Kitap’ın Bilgi serisindeki bu kitapta 1946 doğumlu Alman akademisyen Hartmut Bobzin, öncelikli amacını, “okuyucuya, Hz. Muhammed’in daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunan ve başka şekilde kolay olarak bulamayacağı (…) bilgileri kısaca sunmak” şeklinde belirtiyor. Eserin, ülkemizdeki okurların birçoğu için Hz. Muhammed hakkında muhtemelen ilk defa okuyacakları detaylar barındırdığını belirtmek gerekir.

Bobzin, öncelikle Hz. Muhammed’i tanımlamak için 7. ve 19. yy arasında Avrupa’da kullanılan ve Voltaire, Goethe ve Dante gibi birçok isme ait görüşleri sunuyor: Sahte peygamber, tanrıtanımaz, sahtekar, saralı, tanrıların yanında tanrı, deccal, kanun koyucu ve kahraman şeklinde batı dünyasında yapılan olumlu ve olumsuz tanımlamaları kaynaklarından aktarıyor. Mesela şu ifadeler Voltaire’e ait: “Hiç şüphesiz ki O, büyük insanları da şekillendiren çok büyük bir insandı. O, ya şehit ya da fatih olmalıydı; bunun ortası yoktu. Her zaman kazanıyordu ve bütün zaferleri daima küçük sayılarla büyüklere galip gelen zaferlerdi. Fatih, yasa koyucu, hükümdar ve din adamı…” (s. 22)

Peygamberin hayatı hakkındaki kaynaklar konusunda 17. ve 19. yy arasındaki araştırmalar, ayrı bir başlık olarak karşımıza çıkıyor. Bobzin, bu konuda İngiltere (Oxford) ve Hollanda (Leiden) merkezli (Thomas Erpenius, Edward Pocock ve Jean Gagnier gibi uzmanlara ait) çalışmalara yer veriyor. Burada ayrıca batılıların çalışmalarında esas alınan kaynak eserler de unutulmamış: İbn İshak’ın siyeri, Taberi’nin çalışmaları, Vakidi’nin Kitabü’l Megazi kitabı, İbn-i Sa’d’ın Tabakat kitabı ve bizzat Kuran-ı Kerim.

İslam öncesi Arabistan ve çevresinin durumuna dair bilgiler unutulmamış. Siyasi ve coğrafi durumun yanında yarımadadaki dini hayat, putperestlik, Yahudilik, Hristiyanlık yönleriyle aktarılıyor. Arap coğrafyasının sosyal yapısı, kabile hayatının dinamikleri, yarımadada Mekke’nin özel konumu izah ediliyor.

Eserin ikinci yarısı Hz. Muhammed’in hayatına ayrılmış. Sünnet ve hadis konusunu işleyen 2. Bölüm (s. 25-33) ve peygamberin hayatını anlatan 5. Bölüm (s. 67 vd.) Türk okuru için oldukça aşina bilgiler içeriyor.

İngiliz ve Alman dillerine hâkim olanlar için kitabın sonunda verilen kaynak eserlerin listesi önemli.

İlerleyen yaşına rağmen Friedrich-Alexander Üniversitesi (Erlangen-Nürnberg) bünyesinde akademik çalışmalarını sürdüren yazarın, İslam ve Kuran üzerine başkaca çalışmaları da mevcut. (İlgilenenler için: de.wikipedia.org/wiki/Hartmut_Bobzin)

İyi Okumalar!

Thomas Mann’ın büyük oğlu olarak tanıdığımız Alman yazar Klaus Mann; (1906- 1949) yılları arasında 43 yıl yaşamış, maddi sorunlar ve depresyona dayanamayıp, intihar ederek yaşama veda etmiştir. Bir yazarın farklı alanlarda eserleri varsa; tek ve ilk yazdığı eseri okuyarak tamamı hakkında fikir yürütmek, büyük bir yanılgı olur. Ben yalnızca ilk yazdığı eseri okudum.

Çocukluğundan olgunluk yaşına kadar farklı eserler üreten yazar, bu eserinde anı ve öykülerini toplamış. “Çağının Çocuğu” olarak yaşadığı Nazi Almanya’sı dönemindeki sorunlu ve mutlu anılarını bizlere aktaran yazarın, babasının gölgesinde kalmamak için özel ve yoğun bir çaba sarf ettiğini gözlemliyoruz.

Geçmiş döneme ait bilgi, bulgu, yorum ve gözlemleri hakkında bir kanaat edinmek, nereden nereye geldiğimizi mukayese edebilmek için okumakta yarar görüyorum. Duygusal ve yalın bir anlatımı olmasa da içerikten edinebileceğimiz bilgiler var.

İki de öneri sunup sözümüzü bağlayalım: Kanun gereği sinema ve dizi filmlerde; gençlere olumsuz örnek olmasın diye, kadeh ve tütün ürünlerine buzlama/karartma yapıldığı gibi, bu kuralın kitap kapaklarında da uygulanmasını öneriyorum. Ayrıca yazı karakteri büyüklüğü bir numara artırılabilir.