Yuval Noah Harari'nin "İnsanlardan Tanrılara Sapiens" adlı kitabı, insanlığın durumu ve türümüzün potansiyel geleceği üzerine oldukça düşündürücü ve özgün bir inceleme sunuyor. Kitabın yazım tarzı oldukça ilgi çekici ve herkesin anlayabileceği bir tarzda olup, karmaşık fikirleri açık ve öz bir şekilde sunmaktadır. Bana göre, Harari'nin kitabı insanlık tarihi, kültürü ve biyolojisi üzerine geniş kapsamlı bir analiz sunmakta ve bugün insanlığın karşı karşıya olduğu en büyük sorulardan bazılarına düşündürücü ve yer yer haddini aşan boyutta eleştirel şekilde bakmaktadır.
Kitabın en güçlü yanlarından birinin felsefi derinliği olduğunu düşünüyorum. Harari, insan varoluşunun doğası ve hayatın anlamı üzerine incelikli ve sofistike bir analiz sunuyor. Kitap, biyolojik doğamız ile aşkınlık arzularımız arasındaki gerilimi araştırıyor ve insan bilgisinin sınırları ve bilincin doğası hakkında önemli sorular ortaya atıyor. Kitap, Harari'nin argümanlarına derinlik ve rezonans katan edebi referanslar ve işaretler açısından da oldukça zengin. Özellikle insanın nöropsikiyatrik yönlerini gözden kaçırmayan ve davranışçı bir bakış açısıyla bakıldığında, kitabın temel iddialarının gözlenen boyutta tutarlı olduğunu düşünüyorum.
Buna karşın, kimi okuyucuların kitabın bazı yönlerine itiraz edebileceğini düşünüyorum. Harari'nin bakış açısı genel olarak oldukça seküler ve saf materyalist. Sıklıkla dini temelli dünya görüşlerinin sınırlılıklarını vurguluyor. Bu durum, inanç ve maneviyata daha fazla önem veren okuyucular için yer yer can sıkıcı olabiliyor. Ayrıca, bazı okuyucular Harari'nin insanlığın geleceğine dair vizyonunu oldukça kötümser ve distopik bulabilirler, çünkü ileri teknolojilerin potansiyel riskleri ve insanın eskime olasılığı hakkında endişelerini açık bir şekilde dile getiriyor.
Sonuç olarak, bu kitap, benim için insanlık tarihi ve doğası üzerine çok düşündürücü bir okuma deneyimi sundu. Harari'nin analizleri birçok soruyu ele alıyor. Ancak, okuyucuların Harari'nin seküler ve materyalist bakış açısı nedeniyle bazı yönlerine itiraz edebileceklerini ve gelecek vizyonunu kasvetli bulabileceklerini ifade etmeden geçemeyeceğim.
Homo Sapiens, ülkemizde ve dünyada çok satan kitaplardan biri. İbranice olarak 2011’de çıkan kitap, daha sonra İngilizce ve Türkçe olarak basıldı (2015). Yazar Yuval Noah Harari’nin "Homo Deus: Yarının Kısa Bir Tarihi", "21. Yüzyıl İçin 21 Ders", "Sapiens: Grafik Tarih" isimli eserleri de çok ilgi görüyor. Değindiği konuların içinde tartışmalı yönlerin ve teorilerin olması, bu eserlere ilgiyi arttıran en önemli gerekçe olsa gerek. Harari, tek yönlü okuma yapmayan ve bir konuyu farklı boyutlarıyla araştırmayı sevenler için görmezden gelinemeyecek bir konumda.
“Homo Sapiens” nedir? sorusuna “Homo (insan) cinsinin sapiens (zeki) türü.” diye cevap veren yazar, şöyle devam ediyor:
“Sevelim ya da sevmeyelim, büyük maymunlar adı verilen gürültücü ve büyük bir grubun üyesiyiz. Yaşayan en yakın akrabalarımız arasında şempanzeler, goriller ve orangutanlar var, ve şempanzeler bunların en yakını. Yalnızca 6 milyon yıl önce, tek bir dişi maymunun iki kızı oldu. Bunlardan biri tüm şempanzelerin atası olurken, diğeri de bizim büyükannemiz oldu… aslında insan kelimesi gerçekte ‘Homo cinsine mensup bir hayvan’ anlamına gelir ve eskiden bu cinste Homo sapiens dışında pek çok tür mevcuttur.” (s. 19) Sonrasında uzmanı olmayanların pek de aşina olmadığı Homo neandertalensis, Homo eractus, Homo solensis, Homo floresiensis gibi isimleri, bunlar arasındaki var olma mücadelesini ve yeryüzünde nasıl dağıldıklarını anlatıyor.
“Çoğu Sapiens gıda ararken bir yerden başka bir yere göçer ve yolda yaşardı. Hareketleri, değişen mevsimlerden, hayvanların yıllık göçlerinden ve bitkilerin büyüme döngülerinden etkilenirdi. Genellikle ev kabul ettikleri ve büyüklüğü birkaç yüz kilometrekareye varan arazilerde ileri geri hareket ederlerdi… Bir avcı toplayıcı grubu, her kırk yılda bir ikiye bölünse ve bölünen grup yüz kilometre doğuya doğru gitse, Doğu Afrika'yla Çin arasındaki mesafe 10 bin yılda katedilebilirdi. Bazı istisnai durumlarda, örneğin belli bir bölgede yiyecek çok bolsa, gruplar mevsimlik hatta bazen kalıcı yerleşimler oluştururlardı.”
Kitapta, Nuh Tufanı gibi insanlığın yok oluşlarından da bahsediliyor: “Türlerin yok oluşu buradan doğuya, güneye ve kuzeye, Pasifik Okyanusu'nun kalbine doğru yöneldi. Yol üzerinde Samoa ve Tonga'nın faunasını MÖ 1200'de, Marquis Adası'nınkini MS 1 yılında, Paskalya Adası, Cook Adaları ve Hawaii'ninkileri MS 500'de ve son olarak Yeni Zelanda'nınkini de 1200 yılı civarında ortadan kaldırdı. Benzer çevre felaketleri Atlantik, Hint, Arktik okyanuslarıyla Akdeniz'deki binlerce adanın neredeyse tümünde meydana geldi.”
Bir başka başlık, Tarım Devrimi üzerine: “Tarıma geçiş MÖ 9500-8500 yıllarında güneydoğu Türkiye, batı İran ve Levant bölgesinin tepelik arazisinde, düşük bir hızda ve sınırlı bir coğrafi alanda başladı. Buğday ve keçiler yaklaşık MÖ 9000'de, bezelye ve mercimek 8000, zeytin ağaçları MÖ 5000, atlar 4000 ve üzüm 3500 yıllarında evcilleştirildi. Deve ve kaju fıstığı gibi bazı hayvanlar ve bitkiler daha da geç evcilleştirildi, zaten MÖ 3500 civarında asıl evcilleştirme dalgası bitmişti. Tüm ileri teknolojimize rağmen, bugün bile kalorimizin yüzde 90'ından fazlasını atalarımızın MÖ 9500'le 3500 arasında evcilleştirdiği bir avuç bitkiden elde ediyoruz. Bunlar buğday, mısır, patates, darı ve arpadır. Son iki bin yılda kayda değer herhangi bir havyan ya da bitki evcilleştirilmedi.”
Harari, eserini, Bilişsel Devrim, Tarım Devrimi, İnsanoğlunun Birleşmesi, Bilimsel Devrim alt başlıklarıyla kurgulamış. Bunların her birinin içinde ise oldukça fazla detay içeren onlarca konu başlığı sıralamış: Tarım, hayvancılık, kültür, otorite, imparatorluk, inançlar, cinsiyet, ekonomi, cehalet, bilim, keşifler, sanayi bunlardan bir kısmı olarak sayılabilir.
“… insanların yapabildikleri olağanüstü şeylere rağmen hedeflerimiz konusunda emin değiliz ve her zamanki kadar memnuniyetsiziz. Kano ve kadırgalardan buharlı gemilere ve uzay mekiklerine vardık ama kimse nereye gittiğimizi bilmiyor. Her zamankinden daha güçlüyüz ama bunca güçle ne yapacağımızı bilmiyoruz. Daha da kötüsü, insanlar her zamankinden daha sorumsuz gibiler. Uymamız gereken yegâne yasalar fizik yasaları ve kendi kendini yaratmış küçük tanrılar olarak kimseye hesap vermiyoruz. Diğer hayvanları ve etrafımızdaki ekosistemi sürekli mahvediyoruz ve bunun karşılığında sadece kendi konforumuzu ve eğlencemizi düşünüyoruz, üstelik tatmin de olmuyoruz. Ne istediğini bilmeyen, tatminsiz ve sorumsuz tanrılardan daha tehlikeli bir şey olabilir mi?” (s. 407)
Yazarın dilinden kitabını izlemek isterseniz bkz.: bit.ly/3rTVoia
İyi Okumalar!
Genel olarak homo sapiens türünün yani bizlerin geçmişi bugünü geleceği hakkında düşündürücü, içerisinde bir sürü teorinin, analizlerin ve bilimsel gerçeklerin olduğu bir eser. Yer yer yazara katılmadığım yerler olsa da bence kesinlikle okunması gereken bir eser. Size kesinlikle hayata karşı farklı bir bakış açısı kazandıracak. Kitabı okurken yazarın kişisel hayatı ve hayata bakış açısını da katmak gerektiğini düşünüyorum. Anlatımına gelince sizi sıkmayan, herkesin anlayabileceği ve çok akıcı bir dili var. Böyle bir eser koymak gerçekten ciddi zaman vakit bilgi gerektirdiğini düşünüyorum bu bakımdan yazarı tebrik etmek gerek.
Ekoloji bilinci gelişmiş her insanın düşünmesi gereken konuları merak ediyorsanız, bilimin geldiği boyutların türümüzü, başka türleri, doğayı, dünyayı nasıl etkilediğini ya da daha nasıl etkileyebileceğini, insanlık tarihi boyunca yaşanmış savaşlar dahil pek çok olayın, olgunun aslında neden olduğunu ve bütün bu veriler ışığında gelecekte bizi nelerin bekleyebileceğini merak ediyorsanız size sindire sindire okuyabileceğiniz Sapiens'i kesinlikle tavsiye ederim.
Gelenekleri, inançları, kabul görmüş gerçekleri saygılı bir dille eleştiren Harari, esas olarak tüm kitabı boyunca bizlere bir tek temel gerçeği anlatıyor: İnsan açgözlülüğünün esiridir!...
Hayvanlardan Tanrılara Sapiens mantık süzgecinden geçirilerek mutlaka okunması gereken kitaplar arasında.
Nasıl vurucu bir kitap okudum! Türümüzü tahmin edebildiğimiz en eski devirlerden, taş devri civarından günümüze kadar akıcı ve yakıcı bir dille anlatmış Harari. Hatta sonumuzu da ufak bir tahminle bitirmiş ya da bize bitirtmiş diyebilirim. Kendinden o kadar emin bir anlatımı var ki, çoğu yerde sorgulamadan okuyor okur ve diyor ki böyle mi? Sonuçta %99 una hak verdiğim ve birçok şey öğrendiğim bir kitap oldu. Ülkemizde pek okunup beğenileceğini sanmıyorum ve hatta dünya üzerinde de. Sonuçta önyargılarımızda boğulan bir türüz diyeyim artık. Saydam bir kafa ile yargılamadan sadece bilgilenmek ve bilinçlenmek için okunması gereken bir kitap. Devrimlerin parçalı şekilde ve anlaşılır olarak anlatılması, bir tarihçi yazıyor beni dedirtiyor. Din, milliyetçilik kavramı, ekonomi gibi hassas ve dokunulması güç konulara çekinmeden değinmiş yazar. Ben kitabı çok başarılı buldum. Okunması gereken kitaplardan diye düşünüyorum.
Satın Alma OnaylıBu ürün yorum sahibi tarafından satın alınmıştır.
Evrenin yaratılışından başlayıp günümüze ve hatta geleceğe dair tahminlerde bulunan, insanlığa dair hemen hemen her şeyden bahseden kaliteli bir kitap. İlk insan türleri, aralarındaki benzerlik ve farklılıklar, ateşin keşfi, yerleşik hayata geçiş, ilk şehirler, devletler, imparatorluklar, yazının icadı, dinler, coğrafi keşifler, Rönesans, Reform, Sanayi Devrimi derken günümüz ve ötesi...
Sadece saf bilgiden ibaret olmayıp düşünmeye de sevk eden, yazarın yorumlarının da bulunduğu kaliteli bir yapıt. Genel itibarıyla tarih kitabı olarak geçse de her şeye dair bilgilendiren ve düşündüren bir eser. Mesela tarih dışında coğrafya, ekonomi, siyaset, sağlık gibi çok çeşitli konulara da değiniyor yazar. Herkesin ama herkesin okuması gereken bir şaheser!
Satın Alma OnaylıBu ürün yorum sahibi tarafından satın alınmıştır.
Dünyanın başlangıcından itibaren güzel bir yolculuk. Ben bir homo sapiens miyim söylediği gibi? yada yaşadığım dünya homo sapienslerden mi ibaret. Varoluşu sorgularken homo sapiens kitabı ile karşılaşmak yolda giderken hiç ummadığınız biri ile karşılaşmak gibi. Ne güzel demiş ama Firavun ve Eşi neden hiç alplere kayak yapmaya gitmedi? çünkü o zamanlar henüz tatil ekonomisi icat edilmemişti. Dünyanın ne kadar yalan ve paravan bir yer olduğunu güzelce anlatan güzel bir kitap. Teşekkürler yazara ve bu kitabı çevirip bizler de okuyalım diye piyasa süren yayınevine.
Okurken çok keyif aldığım, dolu dolu bilgilendiğim; birçok konuya değinilmiş oldukça doyurucu ve fayda sağlayan bir çalışma. Birden fazla kez okumakta ve incelemekte fayda var.
Satın Alma OnaylıBu ürün yorum sahibi tarafından satın alınmıştır.
Ciddi bir çalışma ve bilgi birikimi aktarımı olmuş. Okudukça her sayfada hayata bakış açısımızı sorgulatacak ve mantıksal olarak katılacağımız alanlar mevcut. Gerçekte kimiz ve nasıl bugün ki halimize evrildik bunun cevabını anlamak veya anlamaya çalışmak keyif verici.
Satın Alma OnaylıBu ürün yorum sahibi tarafından satın alınmıştır.
Zaman zaman ele alınıp ana göre ilgi çeken bölümlerin okunmasını tavsiye edeceğim bir kitap. Roman gibi oturup tek seferde okunacak bir kitap değil bence. Beklentiniz bu yöndeyse hayal kırıklığı yaşayabilirsiniz.
Satın Alma OnaylıBu ürün yorum sahibi tarafından satın alınmıştır.
Kısa sürede en çok okunanlar listesine giren bu kitapta Yuval Noah Harari insanlık tarihine dair bilimsel bir çalışma sunuyor. Biz kimiz ? sorusunu ve daha fazlasını bu kitapta bulabilirsiniz. İyi okumalar.
