İnsan Olmak Hakkındaki Yorumlar

“İçinde yaşadığımız dünyanın zor bir alan olduğundan yakınarak zamanı tüketmek yerine, onu ve gerçekleri kabul ederek savaşmalıyız.” diyor Engin Geçtan.

“İnsan Olmak” iyi ki okuduğum dediğim kitaplardan biri oldu. Aslında bir yönüyle de okuma sürecinin yüzleşmeye döndüğünü söyleyebilirim. Yaklaşık 35 yıl öncesinden günümüze fısıldanan cümlelerin peşinde ilerlerken kendi hayatımdan izlerle karşılaştım. Davranışlarımızı şekillendiren dinamiklerden aile yapısının hayatımızı etkileyişine, kendimize yönelik dinmeyen öfkemizden kalabalığın içindeyken bile hissettiğimiz yalnızlık duygusuna kadar ulaşan bir yolculuk hali diyebilirim. Temelde oluşan kısırdöngüler ve yaşanabilecekken ertelenen ya da bastırılan hayatın çarpıcı bir itirafı. En güzel yanıysa öneriler üzerinden değil de sorgulama şekliyle ilerletmesi. Okurken kendimi sorguladığım, cevapsız kaldığım için eleştirdiğim epey nokta oldu. Çok geniş, belki yılların tecrübesiyle verilecek bir cevabın peşinde, güçlü bir soru: İnsan Olmak nedir? Ne kadar çok cümlenin altını çizdim bilmiyorum. İşte onlardan biri:

“Oysa insan, gerçeklerini tanıyabildiği oranda kendisiyle uzlaşır ve çevresine karşı da daha hoşgörülü olur. Bunu başaramayan biri ise hoşlanmadığı ve kabul etmediği bilinçdışı benliğini diğer insanlara yansıtır, onları eleştirir ve kınar. Bunu yaparken, aslında, tanımadığı gerçek benliğini seyretmekte olduğunun farkında değildir…”

Tıp dünyasında sosyal bilimlere, edebiyata ve sanat gibi alanlara en yakın olan ve bütün bunlardan en çok beslenen disiplin psikiyatridir denebilir. Mesleki pratikleri gereği psikiyatristler, insanları ve onların acılarını anlamaya; onları teselli etmeye diğer branşlardan daha yatkındırlar. Bu, çoğu zaman, tıpla doğrudan ilişkisi olmayan bu alanlara ayrıca ilgisi olan hekimlerin branş seçerken psikiyatriyi tercih etmeleriyle de ilişkilidir.

Engin Hoca'nın vaktiyle geniş bir sosyal bilimler literatüründen beslendiğini ve bu birikimi klinik tecrübeleriyle ve keskin toplum gözlemciliğiyle birleştirip süzdüğünü görüyoruz bu eserinde. "İnsan Olmak"ı benzer iddiayı taşıyan diğer psikoloji/sosyoloji kitaplarından ayıran en önemli özellik de, anlatısının özellikle bizim toplumumuzun hususi özelliklerini taşıyan dinamiklerden yola çıkması. İnsanlar ruh bilimi öğretilerine göre benzer olaylara benzer tepkiler verse de, tepkilerinin en çok ayrıştığı noktada en önemli sebeplerden birisi olarak kültür farklılıklarını görürüz. Bu eserin de en önemli yanı evrensel genel kabulleriyle Türk toplumunun son yüzyıldaki serüvenini bir araya getirerek tutarlı bir sentez ortaya çıkarmış olmasıdır. Fakat ne kadar doğru tespitlere sahip olsa da kitabın kısıtlılıkları var; özetle anlattığı şeylerin aslında uçsuz bucaksız bilim sahalarının meseleleri oluşu sebebiyle bu sosyal bilim sahalarına giriş kitabı olmanın ötesine geçemiyor. Pek tabi bunu yazarın hatası yahut yetersizliği olarak göremeyiz. Bütün bu meseleleri küçük hacimli bir kitapta anlatmak başka türlü mümkün olmasa gerek. Fakat bilgiyi ilgili branşa mensup olmayan temel okur düzeyine çekerek verebilmenin en iyi yolu bulunmuş.

Kitabın kişisel olarak en hoş tarafı iddiasızlığa ve olabildiğince nesnelliğe dayanan nedenselliği oldu benim için. Muhtemel olayların mantık çerçevesinde muhtemel sonuçları gösteriliyor ve okura makul bir dille sunuluyor. Anlattıklarını kesinlemiyor, mutlaka bir yanılgı payı bırakıyor. "İnsan Olmak" ve diğer eserleriyle yerli ruh-bilimsel ve sosyolojik deneme literatürümüze Engin Hoca'nın çok önemli katkıları olmuştur ve umarım değişen dünya karşısında insan hallerini yeniden anlamlandırabilmemiz adına yol gösteren bu gibi eserleri daha çokça görürüz.