Kara Kutu & Yüzleşme Vakti Hakkındaki Yorumlar

Kitap on iki bölümden oluşmakta. Yazar, ilk iki bölümde geleneksel tıbbın nasıl başladığını anlatır ve şüpheli bir şekilde öldürüldüğü düşünülen üç eczacının ölümünün arkasındaki iddialarla devam eder. Sonra Tıp fakülteleri açılırken büyük hayırsever, sağlık sektörünün büyümesi ve eğitimlerine katkı sağlaması için olanaklar sunan Rockefeller ailesinin kimlerle bağlantılı olduğu konusunu masaya yatırır. Diğer bölümlerde ise piyasada en çok satılan ilaçlardan kolesterol, tansiyon, diyabet ilaçları, antidepresanlar, zayıflama hapları, doğum kontrol ilaçları, vitaminler ve ilaç sektörü denilince en çok konuşulup, düşünülen konu olan aşılar üzerine epey bir parantez açar. Hastaların müşteriye, tıbbın ticarete, şifanın şova dönüştüğü bir sahneye ışık tutar.

İlaç sektöründe değişim ve gelişimin bilimsel doğrulara göre değil ilaç şirketlerinin çıkarına göre gerçekleştiğini aktarır. Rockefeller ailesinin dünya ilaç sanayisindeki yerine ve bu işten çok büyük paralar kazanmasına, dünya devlerinin insan sağlığını hiçe sayarak bazen insanlığı kobay olarak kullanıp işe yaramayan ilaçlardan devasa paralar kazanmalarına, Avrupa İlaç Ajansı kurumlarının kavgalarına, birbirlerinin ilaçlarını karalamalarına, ilaç ve aşı karşıtı olan bilim adamlarının piyasada aldıkları tepkilere, piyasaya sürülen ilaçların kullanım sonrası yan etkilerine, ilaç firmalarına açılan davalara, fiziksel ve zihinsel takviye edici reklamlarıyla bazı ilaçların nasıl bir anda geliştiğine, vitamin fazlalığından olumsuz etkilenenlerin durumlarına ve daha nicelerine yer verilir.

Kitabı okumam çok uzun sürdü. Her bölümün hemen her paragrafında kapatıp internette kaynak araştırması ya da isim araştırması yapma ihtiyacı duydum. Haliyle kitap, kaynak ve dayanaklar sununca bunlara göz atarak ilerlemek istedim. Sürüncemede kalmamın ve araştırmamın nedeni, sağlık deyince son zamanlarda ölümcül salgınların, konulan tanıların korkutucu süreç ve sonuçlarına şahitlik etmemizdendir. Aslında bu kitap 'bir bardak çay al ve otur. Ne düşünüyorum biliyor musun, hastalıkların tedavisi için kullanılan ilaçlar, aşılar ile nasıl zehirleniyoruz, bir hastalığın tedavisi için kullanılan ilaçlarla başka hastalıklara nasıl davetiye çıkarılıyor, ilaçların içine şifa verecek maddelerden çok zehirler nasıl ve neden konuyor, nasıl birer ilaç bağımlısı haline geliyoruz, bunları hiç düşündün mü?’ diyor. Kitabı bir süre elinde tutup düşündürüyor ve içinden kendi gözlemlediklerini, duyduklarını, genel olarak tanık olduğun her şeyi irdelemeye başlatıyor. Yani aslında zaten yıllardır düşündüğün, haberini okuduğun, nedenine anlam veremediğin birkaç ciddi konuda merak, şüphe ve düşünmeye yol açıyor.

Okuması benim için açıkçası biraz karmaşık bir kitap oldu. Çünkü içeriğinde aşina olmadığım çok fazla bilim insanı isimleri, ilaç, tarihler ve şirket adlarının olması okumamı biraz yavaşlattı. Araştırma yaparak okumuş olmamsa, bu alanlarda kabaca genel kültür sahibi olmam konusunda katkı sağladı. En nihayetinde yetişkin her birey için okunabilir, üzerine düşünülebilir bir kitaptı. Şimdiden iyi okumalar diliyorum.

Konu, ilaç sektörü, “modern” tıp ve insan sağlığı. Eser, alışageldiğimiz üslubuyla bir Soner Yalçın klasiği. Kitap boyunca hız kesmeyen bir tempoyla tarihî vakalar, komplolar, teoriler, isimler, şirketler, yerel/küresel kurumlar, ilaçlar, tedaviler, son iki yüz yılda alternatif (tamamlayıcı) tıbbın “modern” tıp karşısında inanılmaz derecedeki mevzi kayıpları ve cevabını arayan başkaca sorular, sayfalarda size eşlik ediyor.

Yazara göre "modern" ya da "endüstriyel tıp" bugün maruz bırakıldığımız "kapitalist tıp" anlayışının ta kendisi. Sistemin bekası için insanlar, "modern tıp" aracılığıyla bedenleri üzerinden "itaatkâr" ve "yararlı" yapma stratejisine hedef oluyor: “Modern kapitalizm, yükselişiyle birlikte tıbbı dönüştürdü; bedenler üzerinden nüfuslar ele geçirildi.” Bu sistemin ezberlerini bozan fikirleri dile getirenler susturuluyor: “Örneğin... Tabip Odaları son dönemde, -kamuoyunda farklı görüşleri nedeniyle tanınan- meslektaşlarına ‘ihraç’-‘kınama’ gibi cezalar veriyor! ‘Suçları’, konuşmalarıyla hekimlik mesleğini ‘rencide’ etmek!”

-"Hasta yoktur, hastalık vardır" diyen "endüstriyel tıp"… 
-"Hastalık yoktur, hasta vardır" diyen "tamamlayıcı tıp"... Yani... Önceden hasta, hastalığın bir öznesi olarak görülürken, "endüstriyel tıp" ile artık hastalık özne durumuna geçirildi! Niye?

Soner Yalçın, 18. yüzyıldan itibaren değişmeye başlayan bu “tıp” algısının nedenlerini sorgulamaya çalışıyor. Kitap bölümlerinde anti-depresanlar, antibiyotikler, şeker hastalığı, aşılar, sporcu gıdaları, “sponsorlu” bilim, sağlık reformları, el değiştiren ilaç şirketleri gibi çok sayıda konuya değiniyor.

Yazar, tüm yazdıklarının mutlak doğru olduğunu savunmuyor: “Son 200 yılda insanoğlunun ‘modern-endüstriyel tıp’ aracılığıyla nasıl kuşatıldığını anlatmaya çalıştım. Başarılı oldum ya da olmadım, bunun takdiri okuyucunundur. Ama bu ilk adımdır, önemli olduğunu düşünüyorum. Her ‘teori yapımı’ gibi, hatalar barındırması kaçınılmazdır. Doğruculuk taslamıyorum, kukla olmadan tartışalım istiyorum.”

Kitabın yazılış amacı, ilaç sektöründe neler olduğunu halkın öğrenmesi, tıp olgusuna ezberletilmiş kalıplar dışında bakabilmek, bilim namusuna sahip çıkmak, tıbbın-ilaç tekellerinin karanlık yüzünü anlatmak, tıp-ilaç sektörünün ekonomi politiği konusunda bilgi vermek gibi gerekçelerle izah ediliyor.

Oldukça akıcı yazılmış bu eser okunduktan sonra konuya daha geniş çerçeveden bakılması gerektiği, meselenin sanıldığından daha ciddi boyutlarda olduğu noktasında inançlar daha da kuvvetleniyor. Morpheus’un Neo'ya uzattığı haplardan mavi olanı mı kırmızı olanı mı seçeceğiniz tamamen size kalmış.

Kitabı bir de yazarın dilinden izlemek isterseniz: bit.ly/3L0Nu1k

İyi okumalar!

577 sayfalık kitabın daha iyi anlaşılabilmesi için, önce kitabın sonundaki 20 sayfalık “Sonuç” bölümünün okunmasını öneriyorum.

Dünya’nın kaderi, geleceği, güvenliği; “gıda, ilaç, silah, petrol” sektörleri üzerine kodlanmıştır. Bu sektörler hiçbir zaman emin ellerde üretim yapamamıştır. Bir kıtada insanlar fazla kilolarından dolayı tedavi görürken, başka bir kıtada insanlar açlıktan ölmektedir. Gıda, ilaç, silah ve petrol üretimi; bilim ve teknoloji birikimiyle gerçekleşse de, yayılmacılığın, sömürgeciliğin, en kullanışlı aparatı olarak seçilmiştir.

Bilim; adil, eşit, şeffaf ve etik kurallar ölçüsünde insanlığa hizmet edebiliyorsa, amacından uzaklaşmamış olur. “Ticari sır, teknolojik patent, ar-ge çalışması” gerekçelerine sığınarak, insanları zan ve kuşkuda bırakacak her türlü girişim, “bilimsel çalışma” etiketiyle toplumlara sunulamaz.
Bilim felsefesi/etiği/metodolojisi/mantığı ile çelişir bu durum.

İşte bu kitap, tıp ve ilaç dünyasında, daha fazla kazanç ve güç uğruna, küresel aktörlerin ne türde karanlık ve şüpheli çalışmalar yaptıklarını sorguluyor, araştırıyor, temellendiriyor ve uyarıyor. Kitabı okurken, sektörel gelişmeleri, kronolojik olarak da takip etmiş oluyorsunuz. 11 bölüm halinde yazılmış kitabın, her bir anlatımı, ilgi ve heyecan uyandırıyor. “Bu kadar da olur mu” diyeceğiniz anlatımlar, belki biraz “komplo teorisi” gibi algılanabilir fakat konu insan yaşamı olunca, temkinli olmakta yarar var.

Sonuç olarak, yerel anlamda “gıda, ilaç, silah, petrol” sektörlerinde kendi yağımızla kavrulabiliyorsak, bize hiçbir güç zarar veremez. Kavrulamıyorsak da nedenleri üzerinde kafa yormalı, global dünyada, bir üst lige çıkmanın planları yapılmalıdır.

Önce insan, sonra sağlığı, mutluluğu ve zekâsı…

Ne dolaplar döndüğünü gözlemlemeli ki, daha yaşanabilir bir dünyanın temellerini aşk ile ve birlikte atalım. İyi okumalar.