İspanyol şair ve oyun yazarı Federico Garcia Lorca’nın dünyayı görme biçimi gerçekten bambaşka. Salvador Dali’nin de yakın dostu olan Lorca’nın eserleri de en az Dali’ninkiler kadar sürrealist. Yoğun imgeler ve metaforlar olsa da okurken insanı yormuyor. Lorca’nın 1929 - 1930 yıllarında yazdığı yeniden okunası şiirlerden oluşan New York’ta Bir Şair bir oturuşta bitti.
Lorca’nın müziğe olan ilgisi şiirlerinin ritminde açıkça görülmekte. Kelimeler hassas, anlatım sayfadan fışkırıp dokundu dokunacak. On bölüme ayrılmış kitabın her bölümü bir yolculuğun parçasını anlatır nitelikte. Bölümlerin içinde Lorca’nın kendi çizimlerine rastlıyoruz. Bu kübist çizgiler okurunu Lorca’yı anlamaya yönelik düşüncelere sevk ediyor. Yalnızca çizimleri değil; Eden Mills Gölü’nden Çifte Şiir isimli şiirinin orijinal dilde el yazısı hali de var kitapta.
Doğa, yaşam, ölüm, gezegenler, hayvanlar, maskeler, denizciler sıklıkla geçiyor şiirlerinde. Yer yer mitolojik unsurlar da barındırıyor, Lorca’nın muazzam kültürel birikimi şiirlerinde sanatla harmanlanıyor. Kitaptaki bu sürrealist şiirlerin hikayesi olduğunu söylemeliyim. Bir de şiirselliği olan bir öyküsü var. 84. sayfadaki Aşıkları Keklikler Öldürdü öykü niteliği taşıyan bir anlatıma sahip.
Yalnızca ahenk, biçim güzelliği peşinde koşmuyor Lorca. Onun özgün kalemi ahengi peşine takmış gibi daha çok. Lorca’yı şiirleri aracılığıyla yakından tanımak isteyenlere "New York’ta Bir Şair"i tavsiye ederim. Çok özel bir kalem, kısa ömrüne sığdırdığı yapıtlarının kıymetini bilmek lazım.
İspanyol edebiyatında söz konusu şiirse ilk sırayı elbette “Federico Garcia Lorca” alır. Lorca, New York’ta kaldığı süre boyunca edindiği gözlemleri sürrealist bir yapıyla satırlarına yansıtmış ve ortaya özgün bir şiir seçkisi çıkmış. Lorca’nın şiirlerini etkileyen bu sürrealist akımın sebepleri oldukça dikkat çekici. 1929 yılında Amerikan borsasının çökmesi, cinsel kimliği nedeniyle maruz kaldığı baskılar şiirsel vizyonuna etki eden olaylardan bazıları.
Granada doğumlu olan Lorca, “faşistlik” altında ezilmiş Granada çingeneleri, siyahileri ve yahudilerinin duygularını da es geçmiyor.
Çocukluk yıllarından itibaren hayranlık duyduğu romanslar, baladlar, kasideler ve gazellere de yer veriyor.
Zaman zaman “gerçek üstülüğe” başvuran Lorca, çılgın bir hayal dehası olduğunu da gözler önüne seriyor.
Okuması zor bir şiir derlemesi olan bu eser alanındaki tekilliği ile adeta bir kripto. Çözmek için tekrar tekrar okunmak istiyor.
Bir şairi okumak yalnızca kelimelerinin büyüsüne kapılmak ya da büyüleyici satırlar yakalamaktan ibaret değil. Birkaç şiirle şairi tanımak, onu anlamak, onunla seyahat etmek mümkün. Elbette çeviri şiirlerde bu daha zor olabilir ancak F.G Lorca’yı bu kitabıyla tanıdığımı düşünüyorum.
1910-1930 civarları dünya için zor yıllar. Dünya savaşı bitmiş, dünya ekonomik bir buhranda. İspanya’da doğmuş bir şairin New York’ta hissettikleri – belki başka bir zamanda farklı olabilirdi- çok karışık, zıtlıklarla dolu ve değişik olmalı. Göz kamaştıran bir nehir ve bir ceset nasıl yan yana gelebilir? Granada’lı bir şair için, belki biraz kendimden parçalar da bulduğum için, oldukça karışık ve hatta absürt ve bir o kadar da olası…
Ben sevgili Lorca’yı hayli sevdim. Romantizmini, gerçekçiliğini, insanlara ilgisini, etrafını anlamlandıramayışını ve içsel yolculuğuna tanık olmayı sevdim. Ve tam şuralarda kendisine eşlik ettim:
“Bana bir şey sorma. Bunları gördüm ben
Ne kadar tutunacak yol aradılarsa,
Hep kendi boşluklarına vardılar.
İnsanlardan yoksun havada, dehlizlerin hüznü var
ve gözlerimde giyinmiş yaratıklar. Soyulmamış!”
"Yeni bir dünyadayız artık. Kimse nereye ait olduğunu bilmiyor, ne insanlar ne de hayvanlar."
Hint yazar Amitav Ghosh'un okuduğum ilk kitabı Silah Adası, iklim ve göç krizleri çerçevesinde kurgulanmış, oldukça sürükleyici bir kitap - hatta diyebilirim ki biraz fazla sürükleyici. Şunu kastediyorum: yazar epey gizemli ve heyecanlı bir macera anlatıyor ve fakat bunu yaparken karakterlerini derinleştirmeye pek vakit ayıramıyor.
Baştan başlayayım; Brooklyn'de yaşayan ve nadir kitaplar toplayan bir sahaf olan anlatıcımız Deen, çocukluğunda duyduğu bir Bengal efsanesinin izinde memleketine dönüyor ve bu efsanenin peşinde Venedik'e dek sürüklendiği bir yolculukta buluyor kendini. Efsanenin gizemini çözmeye başladıkça bu 400 yıllık öykünün bugün başımıza gelecekleri haber veren bir niteliği olduğunu keşfediyor. İklim krizinin direkt ve indirekt sonuçları, dünyayı sarsan büyük göç dalgası; yeryüzünde var olmaya çalışan insanların ve hayvanların, teknolojinin gelişmesiyle beraber yaşadıkları ortak krizler ve tüm türlerin yaşadığı toplu yer değiştirmeler üzerinden bir hikâye anlatıyor.
İnsan ve hayvan mültecilerin öyküsünü epey gizemli bir efsanenin içine güzel yedirmiş yazar ancak bence çok fazla şeye değinmeye, çok fazla mesaj vermeye çalıştığı için hepsinden "biraz" bahsedebiliyor ve anlatı oldukça yüzeysel kalıyor. Bir de okurken beni epey zorlayan "tesadüfler" meselesi var. Durmadan tuhaf tesadüfler vuku buluyor kitapta, bence yazar da abarttığının farkında bu kısmı, nitekim anlatıcısını "bu kadar tesadüf olur mu" sorgulamasına sokarak biraz mevzuyu meşrulaştırmaya çalışıyor.
Kitabın arkasında Washington Post'tan bir yorum var: "Tam da çağımızın romanı" diye - doğru. Hem çağımızın en büyük sorunlarından ikisi olan iklim değişikliği ve göç meselelerini merkezine aldığı için, hem de çağımızın her şeye bakma ama hepsine yüzeysel bakma derdinden muzdarip olduğu için; sahiden tam da çağımızın romanı. Yine de sürükleyici, kolay okunan, merak uyandıran bir kitap olduğunu söyleyeyim. Edebi açıdan pek bir lezzeti olmasa da yer yer doğru sorular soran ve akıp giden bir şeyler okumak isterseniz öneririm kendisini.
Böylesine önemli bir edebi eserin çevirisi çok başarılı olmuş. Çevirmenini ayrıca tebrik etmek gerekir, oldukça güzel şiirlerden oluşan bu güzide eseri başta İspanyol edebiyatı ile ilgilenlere, ve şiir severlere tavsiye ederim.
Satın Alma OnaylıBu ürün yorum sahibi tarafından satın alınmıştır.
Lorca okumak büyük bir zevk. Çeviriyi çok beğendim. Kitapta en sevdiğim şiirden bir alıntı paylaşıyorum:
"Tüm bunlar yorgun, sağır ve dilsizdi
ve bir kelebek hokkada boğuldu.
Tökezleyerek yüzümde, her gün farklı bir şekilde.
Gökyüzüydü katili!"
