E-Dergi

Eser her ne kadar Abbasi halifesinin kişisel zaafları ve günahları sonucu ümitten mahrum edilerek azaba sürüklenmesinin fantastik hikâyesinden ibaret görünüp Faust'un ruhunu yansıtsa da burada Batı'nın gözünde ve algısındaki Doğu dünyası ve ona egemen inançları okumak mümkündür.

Önsözde de belirtildiği gibi yazarın tüm denemelerinin birkaçından oluşturulmuş bir seçkidir. İçinde yaşadığı dönemi meydana getiren yapı, kurum ve kişileri eleştirirken kullandığı zekânın ürünü benzetme ve nükteleri yönelttiği hedef kitlesinin bunları üzerine almasına yarayacak anlayıştan yoksun olabileceği göz önünde bulundurulursa amacına ulaşıp ulaşmadığını bilememekle beraber Swift'in üslûbunu yansıttığı da muhakkaktır.

Orta Çağ'da geçen öyküler tarafsız, akıcı ve yalın bir dille aktarılırken dönemin farklı coğrafyalarında cereyan eden gündelik olaylar olduğu gibi sunuluyor; tipik Alman anlatımı sonuna kadar yansıtılırken okuma zevkiyle birlikte adalet duygusu da tatmin buluyor.

Tasavvuf çatısı altında yaratıcısına kavuşma gayretindeki salik yol boyunca ayak bağı olan tüm dünyevi aldatmacalardan sıyrılma mücadelesi verirken nefsin de merhalelerini bir bir ardında bırakmakta, vuslata ererken şaşkınlığa düşse de vahdetin hazzı ile cezbeye tutulmaktadır. Eserin alegorik olması yoruma açıklık derecesini de yükseltirken kişiye özgü Allah-kul bağını da mahrem ve enfüsi kılmaktadır.

Tarihsel gelişim içerisinde modern devlete doğru yol alırken antikitede yatan arketiplerine dönüp bakınca, hikâyenin başlangıç noktasına uzanınca, o günden bu yana örnek vatandaş ve en temelinde erdemli, düzgün, makul insan olmanın karakteristiğinde yapısal bir değişim meydana gelmediğini günlük yaşamdan somut, uygulanabilir örneklerle teoriye boğulmadan ve sıkılmadan okumaktayız. İlgili döneme özgü geleneklerden ve uygulamalardan sıyrıldığında sözü edilen zaman üstü ilkelerin gerek ekonominin gerekse diğer yaşamsal faaliyetlerin üzerine bina edileceği, toplumun temel yapı taşı aile ile onun da esas bileşeni beşerin düstur edineceği sarsılmaz ve değişmez kurallar manzumesi yalın ve herkesin anlayabileceği dille aktarılıyor. Bu haliyle günümüz kişisel gelişim kitaplarından aşağı kalmayan aydınlatıcı ve yol gösterici vasfı eskimeden geçerliliğini koruyor.