E-Dergi

Hangi türde olursa olsun yazarın eserlerinde bariz göze çarpan özellik, olayların akışında sürprizlerin eksik olmadığı dönemeçli seyirdir; tam bir hükme varma noktasında iken ağların ilmeklerinin ters köşe yaparcasına atılmasıdır. Böylelikle ilgi ve merak sürekli diri tutulmakta, nihaî kararda okuyucuya da pay bırakılmaktadır. Bir diğer özellik ise, belge ve kanıtların yetersiz kaldığı ihtilaflı konularda yazarın psikoloji biliminin yorumlarından ustaca faydalanabilmesidir ki bu durum onu farklı ve tercih edilir kılmaktadır. Zweig’ın üslûbuna yaraşır bir kitap, keyifle okudum.

İki hikâyeden ilki Kuş Kapanı, başka yayınevinin Mürebbiye isimli kitabındaki Yaz Novellası (Sommernovellette)'dır; diğeri ise 'Bir Zanaatkârla Beklenmedik Karşılaşma (Unvermutete Bekanntschaft Mit Einem Handwerk)'dır. Zweig'ın gerçek kişiliğinden esintiler bariz şekilde hissediliyor.

İnsan insanın aynasıdır; tek bir kişiye odaklanmış olunsa da o dönemde yaşamışlar gayet isabetli tasvir edilmektedir. Devrim sonrasında aynı politik sahnede aynı oyuncular dönüşümlü ve inişli-çıkışlı seyir izlerken kiminin başı ulusal usturadan kurtulamaz, akıbet daima ibretlik olmaktadır. Fouché tam bir menfaat bukalemunudur, siyasetin rüzgârgülü rolü için biçilmiş kaftandır. Yönetim şekilleri birçok isim almasına karşın siyaset arenasındaki acımasız çekişmelerin aynı tempo ve içerikte cereyan etmesi düşündürücü. Demek ki her konuda olduğu gibi keramet rejimin etiketinde değil, ana malzeme olan insanın tabiatındadır. Bu bakımdan Fransız Devrimi’nin özgürlükçü ve demokratik bir hava estirmesi algısının dinmeyen iktidar hırsına paravan yapıldığı ve halk yararına olduğu söylenen değişimlerin koca bir yalan olduğu da ortaya çıkmaktadır. Dimağlarını politik pastanın en iyi parçasını kapma hırsının zehirli vurgunu bürümüşlerin trajik ve kaçınılmaz sonlarını okumak isteyenlere önerilir.

Görünmez Koleksiyon (Die Unsichtbare Sammlung), Unutulmuş Düşler (Vergessene Träume) ve Karda (Im Schnee) isimli üç kısa öyküden oluşuyor. Yazım hataları anlam bütünlüğünü bozmasa da, ilgiyle okunuyor. Her üç hikâyede de Zweig'ın kişisel yansımalarını görmek mümkün. Kısacası Zweig okyanusunu oluşturan üç değerli damlayı kaçırmamak gerek.

Zweig, Erasmus hakkında 'Kendisini hiçbir dogmaya adamayan ve hiçbir taraftan yana olmayan özgür bağımsız düşünüre, yeryüzünün hiçbir yerinde vatan yoktur' tespitini yaparken onun mirasının çağdaş bir üyesi olduğunu dışa vurmakta ve 'Vicdan Zorbalığa Karşı' adlı eseriyle de bunu tescil etmektedir. İnsanlığın insanlık ortak paydasında buluşabilmesinin ütopya olmaktan çıkacağı günlerin özlemini derinleştiren ve keskinleştiren bir üslûpla ele alınan böylesi bir konunun tüm zamanların birincil gündemi olmaya devam edeceği kuşkusuzdur. Hümanizmanın ders kitabı olarak okutulmasının söz konusu ideale ulaşılmasının temel ve en etkili aracı yapıldığı bilinç düzeyine gelinmesi kaçınılmazdır.