E-Dergi

Serinin 3. cildi olan eser, İttihat ve Terakki Cemiyeti hakkında detaylı bilgiler vermektedir. Birinci Bölümde sadrazamlar ve kurulan kabineler hakkında bilgiler vermekle birlikte bunların İttihat ve Terakki ile olan ilişkileri incelenmektedir. Meclis-i Mebusan seçimleri ve İttihatçıların seçimlerde oynadıkları roller hakkında bilgiler mevcuttur. İttihat ve Terakki Cemiyetinin marjinal gruplarla ilişkileri ve bu ilişkiler sonucu oluşan çıkmazları anlatılıyor. İttihatçılar arasında ortaya çıkan Osmanlıcılık, İslamcılık Türkçülük gibi siyasi fikir akımları da irdelenmiştir. İttihat Terakkinin ekonomi politikası, Ermeni sorunu hakkında ve Trablusgarp ile Balkan Savaşları sırasında oynadığı roller hakkında bilgiler mevcuttur. Eser, bu kadar derin bir konu hakkında detaylı bir bilgi siyasi-sosyal analiz yaparak dönem hakkında bilgi edinmemizi sağlamaktadır. İlgili arkadaşlara tavsiye ederim.

Eser, Sultan Galiyev'in düşüncesini oluşturan çevresel koşullarla başlamakta. Bu çerçevede Rusya'daki Bolşevizm'in Galiyev üzerindeki etkisi ve o dönemdeki siyasi-sosyal olaylara kısaca yer verilmiştir. Dönemin felsefi akımları ve fikir adamlarının Galiyev üzerindeki etkisine yer verilmiştir. Örneğin Gaspıralı İsmail ulusçuluk düşüncesi Galiyev üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Daha sonra ayrıntılı olarak Galiyev'in yazılarıları üzerinden edebiyata bakışı, dönemin olayları ile ilgili yorumlarına yer verilmişir. Galiyev'in sosyalizmin etkisinde kaldığı görülmektedir. Bu yüzden dine karşı mesafeli yaklaştığı anlaşılmaktadır. Kısacası Galiyev üzerinden hem onun fikir dünyasını ve dönemin olayları hakkında ayrıntılı bilgi edinmek için güzel bir eser. İlgili arkadaşlara tavsiye ederim.

Eser, üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde İslam öncesi tıbbi çalışmalardan başlayıp Hz peygamber Dönemi, dört halife ve Abbasîler dönemi tıbbi çalışmalarını detaylı bir şekilde anlatmaktadır. İslam tıbbına kaynaklık eden Antik Dönem tıbbı ve tıbbi eserleri anlatılmış İskenderiye ekolu hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra İslam Dönemi tıpçıları ve Hz Peygamberin tıbba bakış açısı hakkında bilgi verilmiştir. İkinci Bölümde ise İslam'ın Doğu bölgesindeki tıbbi faaliyetler anlatılmıştır. Genellikle tercüme faaliyetlerine yazılan eserlerin kısa özetleri ile İslam tıbbının inkişaf dönemi detaylı bir şekilde anlatılmaktadır. Ayrıca İbn-i Sina ve Yükselme Dönemi ile ilgili bilgilerde bu bölümde bulunmaktadır. Üçüncü bölümde ise Kuzey Afrika'daki ve Endülüs'teki tabipler ve eserleri hakkında bilgiler mevcuttur. Konuyla ilgili araştırma yapmak ve bilgi edinmek isteyen arkadaşlara şiddetle tavsiye ederim.

Osmanlı Devleti'nin son dönemleri, 93 Harbi, Trablusgarp, Balkan Savaşları ve Çanakkale Savaşı gibi son derece yıkıcı muharebelere sahne olmuştur. Süleyman Nazif'in usta kaleminden savaşların ruh halini ve toplumsal yansımasını okumak ayrıca keyif verici bir duygu. Eserden örnekler vermek gerekirse: İşte o günkü şartların acı verici ve alaycı bir yönü daha: Muharebe bayram günlerine tesadüf etmişti. Savaş meydanında atılan toplara, İstanbul’un belli semtlerinde belli vakitlerde atılan ateşli silahların sesleri, sanki ortadan kaybolan bir bayramın hayret sesini ulaştırıyordu. Bizans’ın hapishane dışındaki zevk düşkünü halkını bilmem ama biz, bulunduğumuz yerde şaşkınlıktan dilimiz tutulmuş dinliyorduk. Osmanlı savaş gemilerinin Çekmece ve Terkos gölleri önünde patlayan topları bizim zindan ve vicdanımızı inletirken hayalim geçmiş zamanların övünülen maceralarından teselliler dilendi. Ve doğal olarak ilk önce “Plevne”yi düşündüm.

Eserin ana paradigması, bilimsel faaliyetlerin bilinenin aksine teolojiye ve romantizme karşı mücadele şeklinde değil bunlarla iç içe geliştiği şeklindedir. Eser, çeviri olmasına nazaran oldukça anlaşılır dille yazılmıştır. Ana çerçeve olarak tema şeklinden ziyade bilim adamlarının hayatlarından yola çıkarak bilimsel buluşların nasıl ortaya çıktığı anlatılmaya çalışılmıştır. Örnek vermek gerekirse Genç Banks'ın cennet arama şevkiyle bilimsel seyahatler yaptığı ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Herschel'in astronomi merakı ve kraldan bu hususta ödemek almak için yaptığı mücadeleler ve aletin yapım aşaması anlatılmıştır. Davy'ın balıkçılık ve kalay madenleriyle uğraşırken rotayı gazları tanımaya ve yeni buluşlar için yoğun çalışmaları ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. Bilimle ilgili okuma ve araştırma yapmak isteyenlere şiddetle tavsiye ederim.