E-Dergi

Osmanlı İmparatorluğunu kurtarmak amacıyla 19. yy. da ve 20. yy.ın ilk yıllarında aydınlarda çaba gösterdiler. Ancak önce gayri müslim milletlerin sonra Arapların İmparatorluktan ayrılması önlenemedi. İşte aydınlarda önceleri bütün milletleri bir arada tutmaya çalıştılar, olmadı. Daha sonra müslümanların bir arada yaşamasını savundular . Yine olmadı. Sonun da bütün milletlerin ayrılma yolunda olduğunu görünce Türkçülükten yana tavır aldılar. Türkçülük düşüncesini gelişmesinde Kazan ve Kırım'dan gelen aydınların çok önemli etkisi oldu. Bu çalışmalar İstanbul'un fazla uygun olmaması nedeniyle Kahire ve Avrupa'da yürütüldü.
Bu tartışmaların için de yer alan aydınlardan Akçura'nın bu makalesi de bu alanda çok ses getirdi. Akçura'nın Osmanlıyı kurtarmak için yapılması gerekenleri tartışdığı bu eser Osmanlıcılık, islamcılık ve Türkçülüğü nceliyor. Bir çıkış arıyor. Özellikle islamcılık ve Türkçülük üzerinde duruluyor. Çok önemli bir makaledir.
Bu küçük eserde ayrıca Prof. Enver Ziya Karal'ın önsözü, Ali Kemal'in Cevabı ve Ahmet Ferit'in mektubu da yer alıyor. Bu eseri ve Akçura döneme yön verenler arasındaydı. Osmanlının nasıl bir sona doğru hızla yol aldığını da görme fırsatı veriyor.

Özellikle 1980 öncesi Türk ve dünya aydınlarının ruh halinin çok iyi anlatıldığı bir eser. Aydınları özellikle ekonomik ve siyasi izmler yönlendiriyor. Belli zihniyetlerin temsilcisi olarak karşımıza çıkıyorlar. Özellikle marksist aydınlar kendi düşünceleri yerine benimsedikleri zihniyetin sloganlarını dile getiriyorlar. Böylece aydın olarak sorumluluklarını ne kadar yerine getirdikleri, çağımız aydınının analizi başarılı bir şekilde eserde ele alınıyor. Eseri okuyunca zamanın değiştiği ama Ülgener'in aydınlarının hep aynı kaldığını gördükçe daha çok üzüleceksiniz. Slogan peşinde, izmlerin temsilcisi aydınlar toplumun en bağnaz kesimini oluşturmaktadır.

Mektuplar bize insanların en yalın halini gösterirler. Diğer eserlerden çok daha doğaldır. Bu eserde İmam Gazzali'nin yirmialtı mektubu yer alıyor. Dönemin ileri gelenlerine, vezir Nizamımülk'e ve başkalarına Gazzali'nin tasiyeleri yer alıyor. Eserlerinde olduğu gibi mektuplarında da uyarılar yapmaya devam ediyor. Mektupları hayatını ve kimlerle ilişki içerisinde olduğunu da gösteriyor. Gazzali hakkında önemli bir kaynak olduğunu düşünüyorum.

Bütün insanlar barış isterken savaşlar, yıkıcılıklar neden? Acaba bir yerler de bir sorun mu var? Fromm iki ciltten oluşan bu mükemmel eserinde insanın başka bir yönünü ele alıyor. Zalimlik ve sadistlik neden var? Olüseverliğin ne olduğu ve en önemli örneklerden biri olan Adolf Hitler'i ele alıyor. Ayrıca Freud'un ilgili kuramını da inceliyor. Bu eseri okuyunca belki umutsuzluğa kapılmıyorsunuz ancak barışın sağlanması, yıkıcılığın, ölüseverliğin ortadan kaldırlmasının çokta kolay olmadığını görüyorsunuz. Gerçeklerle yüzleşmek hatta biz insanları tanımak için okunması gerekir.

Yazıldığı dönem için tarihimizde fazla örneği bulunmayan bir eserdir. Dönemin padişahına sunulan bu eserde çok basit bilgiler de yer alır. Birşeyler öğretmek maksadı ile yazılmıştır. Bu risalelerde önce durumun analizi yapıldıktan sonra yapılması gerekenler anlatılır. Yazıldığı dönemi anlayablmek amacıyla sadece tarihçilerin değil hepimizin okuması gerekir. Hatta bu gün dahi işimize yarayacak bilgiler bulabiliriz. Osmanlı düşünce hayatından kalan klasiklerdendir.