E-Dergi

Osmanlı modernleşmesinin somut olarak ortaya çıktığı Tanzimat dönemiyle ilgili çok derli toplu, İlber Ortaylı'ya yakışan çok önemli ve o oranda başarılı bir çalışma. Sonuç olarak iyi niyetlerinden şüphe edilmesi mümkün olmayan Tanzimat ricali hakkında önyargılardan sıyrılmak gerektiği konusunda net bir mesaj veriyor. Özellikle Japonya ve Osmanlı Devleti karşılaştırması çarpıcı.

Osmanlı Devletinin Birinci Dünya Savaşına girişi tarihimizin üzerinde en fazla spekülasyon yapılan konularından birisidir. Genelde kendi başına hareket eden ve Osmanlı yöneticilerini kale almayan Amiral Schoun'un, Karadeniz'de gerçekleştirdiği bir emrivakiyle istemeden savaşa sürüklendiğimiz iddia edilir. Oysa kitapta irdelenen belgelere dayalı olarak; o zaman kilit görevde olan yetkililerin, İtilaf Dveletlerinin Osmanlının parçalanmasına karar verdiklerine inandıktan sonra Almanya'nın yanında savaşa girmeye karar verdikleri görülüyor. Aynı yöneticiler ittifak anlaşmasıyla en iyi şartları temin etmeye çalışıyorlar. Sonuç olarak da artık ertelemenin mümkün olmadığı bir zamanda savaşa girmeye karar veriyorlar ve Enver Paşa Amiral Schoun'a Karadeniz'deki Rus donanmasının yok edilmesi talimatını veriyor. Kaynaklara dayalı başarılı bir çalışma.

Hep şöyle denir. 2. Dünya Savaşına Müslümanlar ve Türkler katılmamıştır. Böyle bir felakatten uzak kalmış olmak önemli ve çok da iyi birşey. Fakat zamanın Sovyetler Birliğinde yaşayan soydaşlarımız bu felaketi çok farklı boyutlarda yaşadı. Milyonlarcası eğitim dahi görmeden cepheye sürüldü. Bunların bir kısmı esir kampalrında ölmemek için Alman tarafına geçip Sovyetlere karşı savaştı. Savaşın sonunda acımasızca Sovyetlere teslim edildiler ve katledildiler. Diğer yandan Sovyetler Birliğinde yaşayanlar savaşın acı sonuçları olan kıtlık, açlık, hastalıklar ve baskılarla karşı karşıya kaldılar. Yaptıkları fedakarlıklara bakılmadan Kırımlılar, Ahıskalılar, Çeçen-İnguşlar ve Karaçay-Malkarlar savaşın sonunda acımazısca Sibirya ve Orta Asya steplerine sürüldüler. Açıkça Almanlarla işbirliği yapan Ukraynalılara böyle bir zulüm reva görülmedi. Bir kısmı hala yurtlarına dönebilmiş değil. Maalesef bu felaketten bizim kardeşlerimizde çok büyük acılar çektiler. Tarihin bu acı sayfalarında yaşananlar için önemli bir kaynak elimizde. Bu kitaptan alınacak çok dersler var.

Anıların son kısmının kaybolması hem üzücü hem de olaya biraz gizem kattığından heyecan verici. Onca zorluğam rağmen yazarın hayatta kalması öncelikle Allah'ın lütfu. sonuna kadar mücadele etmenin de çok somut bir örneği. Bugün insanlarımıza Karadeniz'de batan gemilerimiz ve bu gemilerde sivil personel, pilotlar ve çete reislerinin esir düştüğü, Sibirya'ya gönderildiği rüya gibi gelecek konular. Ama bunlar yaşanmış gerçekler ve yeni nesillerin bunlardan haberi yok. Hatırat olduğu için tekrar çok ama okuması kolay bir kitap. Bir babanın yakınlarından haber alma arzusu, onların yeterince mektup yazmamaları karşısında yaşadığı üzüntü çok çarpıcı olarak ifade edilmiştir.

Sarıkamış Harekatı hakkında en fazla spekülasyon yapılan tarihimizden bir sayfa. Harekat Enver Paşanın hayalleri dolayısıyla mı yapıldı yoksa vatanımızı işgal eden düşmana karşı mı yapıldı? 90.000 asker tek kurşun atmadan dağlarda dondu mu, yoksa ordu olağanüstü güçlüklere karşın düşmana yaptığı hücum nedeniyle mi zayiata uğradı? Harekat sonuç olarak hayra mı vesile oldu, şerre mi? Tüm bu tartışmalı konulara ışık tutacak bir kitap karşınızda. Pek çok inandığınız, düşündüğünüz şeyi değiştirecek etkili bir çalışma. Konuya ilgi duyanların mutlaka okumaları gereken, aksi halde hep bir şeylerin eksik kalacağı bir kitap. Ömer Zengin