E-Dergi

Eski ile yeni arasındaki geçiş aşamasında medeniyetimizin temellerini oluşturan beş şehrin özelinde bir geçmiş ve gelecek muhasebesi. Tanpınar'ın -aklı devreden çıkartmamakla birlikte- tam bir duygu insanı olduğunu, şehirler özelinde mimariyi, sanatı nasıl da konuşturup canlandırdığını okuyunca Tanpınar'ın büyüklüğünü, farklılığını anlıyorsunuz. Şehirlerin dekorunda tarih, mimari, sanat, sosyoloji tarafından derlenen edebî sıcaklığı yaşamak istiyorsanız Beş Şehir gibisi yok.

İskender Pala'nın kitapları içinde bence apayrı bir yeri olan kitap, çünkü İskender Pala, bu kitapta kendi hayatını, çektiği çileleri, acılarını anlatırken bu ülkenin gerçeklerine de ışık tutuyor, sivilinden askerine pek değişmeyen insan malzemimizi gözler önüne seriyor. Bölüm başlıklarındaki çarpıcı sözler zaten durumu özetliyor.
Kim olurlarsa olsunlar vatanseverliklerini lafla değil, çalışkanlıkları ve icraatlarıyla kanıtlayan insanların önünde saygıyla eğilip haklarını teslim etmedikçe bu gibi mağduriyetler devam edecektir. Her şeye rağmen düne kadar içe atılan, bahsedilmeyen, susularak geçiştirilen acıların birileri tarafından dillendirilmesi gelecek adına ümit verici. İskender Pala, bu kitabı yazmakla bence kendisine, kendisi gibi mağdurlara olduğu kadar tarihe karşı da vazifesini yapmıştır. Kitaptaki özeleştiriler de yazarın samimiyetini kanıtlıyor.

Abdülmecit'e ve dönemine kısa; ama çarpıcı bir bakış. Bir insanın kişiliğinin yönetimine nasıl yansıdığını, zaaflarının nasıl istismar edildiğini üzülerek okuyorsunuz. Aynı zamanda saray hayatını, âdet ve eğlencelerini de öğreniyorsunuz. Mustafa Reşit Paşa, Âli ve Fuat Paşalar gibi devrin önemli sadrazamlarına sahip olsa da kendisinin aynı düzeyde siyasi bir kavrayışa sahip olmaması ve saray kadınlarına karşı yumuşak yüzlülüğü Abdülmecit'i genç yaşta verem etmiş. Kitap bende büyük acılar yaşamış talihsiz bir hükümdar intibası bıraktı. Bir de samimiyetin mutalaka bilgi ve dirayetle desteklenmesi gerektiğini.

Acı başlayan ve acı biten bir roman. Özellikle tasvirler göz alıcı. Uslüp sade olduğu kadar sürükleyici. İnsanların zaaflarına, çaresizliklerine çarpıcı bir bakış. Edebiyatın zevkini tadarken anlatılanlara kahroluyorsunuz. Mutlaka okunmalı. Bana Peyami Safa'nın "Sözde Kızlar"ını hatırlattı.

Osmanlı devletinin son iki yüzyılına, ama özellikle de 2. Abdülhamit dönemine çok boyutlu bir bakış. İslâm özelinde kapitalizmden eğitime, özel mülkiyetten siyasi rejime, meşrutiyetten milliyetçiliğe, imparatorluktan cumhuriyete bugün anladığımız manada Türk milletinin ve onun İslâm anlayışının nasıl doğduğunu ortaya koyan örnek bir çalışma.
Konuyla ilgilenenler için kesinlikle demirbaş olmayı hak eden bir kitap. Bibliyografyasının çeşitliliği kitap için harcanan emeği ortaya koyuyor.