E-Dergi

27 Mayıs Askerî Darbesi’ne giden süreç İzmir’de meskûn Kurtuluş Savaşı gazisi ve emekli bir albayın ailesi ile İzmirli zengin bir aile arasındaki ilişkilerden yola çıkılarak ele alınmıştır. Kahvehanelerin bile ikiye bölündüğü süreç büyük ölçüde CHP Kahvehanesi bakış açısıyla ele alınmıştır. Vatan Cephesi’ne katılım ilanları ve ülke ekonomisinin yolsuzluğa ve her türlü gayrimeşru kazanca yönlendirilmesi başarılı bir şekilde işlenmiştir. Eser akıcı olmakla birlikte bazı yerlerde sunilik gözlerden kaçmamaktadır. DP’nin Anayasa’ya ve hukuka aykırı iş ve işlemlerinin ortaya konulması önemli olmakla birlikte eserin büyük ölçüde mezkûr albay üzerinden askerî darbe beklentisi üzerine kurgulanması dikkat çekicidir. Yazar bazı yerlerde halka dayanmayan idarelerin kalıcı olamayacağına dair şüphelerini dile getirse de askerî darbenin cazibesinden kendini alamamıştır. Sosyolojik ve ekonomik bakımdan önemli dönüm noktalarının romanlar üzerinden ele alınması ve değerlendirilmesi büyük önemi haizdir.

İslam kamu hukuku alanında klasik olarak kabul edilen EL-Ahkâmu’s Sultaniye’de devlet başkanlığı, vezirlik, eyaletlerin yönetimi, askeriye, iş karışıklıkların çözümü, yargı, fevkalâde mahkemeler, nüfus işleri, divan ve belediye gibi çeşitli konular yer almaktadır. Avrupa’da anayasacılığın gelişmesi doğrultusunda dile getirilen şura ve Medine Anayasası gibi konuların eserde ele alınmaması dikkat çekicidir. Yaklaşık bin yıl önce yazılan eserde günümüz kamu hukuku konuları göz önüne alındığında önemli farklılıklar bulunmaktadır. Yazar eserin sonunda o yıllarda da İslam’da kamu hukukuna dair çalışmaları azlığından ve hatta bu tür konulara hiç temas edilmemesinden yakınmaktadır. Yazarın işaret ettiği bu eksiklik hâlâ devam etmektedir. Eserin tercümesi genel olarak akıcıdır. Bununla birlikte eserin basım kalitesi ve genel düzeni beklentilerin altında olup eserde ayrıca çok sayıda yazım yanlışı bulunmaktadır.

Ünlü tarihçi Arnold Toynbee’nin hayatında yer eden tanıdıklarının yer aldığı eser İngiltere’de akademinin; İngiliz siyasetine ve dış politikasına, akademik tecessüse ara vermeden, nasıl katkı sağladığını güzel bir şekilde ortaya koymaktadır. Böylece akademisyenler bilgi ve deneyimlerini hayata geçirebilmekte ve aynı zamanda bu imkânlardan istifade ederek akademik kariyerlerine katkı sağlamaktadır. Zaman zaman sıkıcı kısımlar eserde yer alsa da eser, okuyucuyu Mavi Kitap’ın yazılması sürecinden II. İnönü Savaşı’na ve Paris Barış Konferansı’na, Lawrence’e dair anılardan Atatürk ve Hitler ile görüşmeye kadar bir dizi ilginç hatıra ve gözlemlere götürmektedir. II. İnönü Savaşı’nda tek gazeteci olan Toybee’nin Türkiye’nin özgürlük mücadelesini nesnel bir şekilde Manchester Guardian’ın satırlarına taşıması Türkiyeli okurlar için fevkalade dikkat çekicidir. Akıcı ve sade bir Türkçeyle tercüme edilen eserde maalesef azımsanmayacak kadar yazım yanlışı yer almaktadır.

Eser, Sanayi Devrimi’yle birlikte yayılmacı bir politika izleyen Merkantilist ve Kapitalist Avrupalı güçlerin Mısır üzerindeki hâkimiyet mücadeleleri ve Osmanlı Devleti’nin de çöküş sürecinde olması sonucu Mısır’ın modern dünya sistemine, diğer bir deyişle kapitalist ekonomiye bağlı kılınmasını ele almaktadır. Yazara göre; yenilik hareketlerine Osmanlı Devleti’nden önce başlayan ve bu yeniliklerin etkisiyle de Osmanlı Devleti’ni zor durumda bırakan Mısır, Avrupalı güçlerin araya girerek Osmanlı Devleti lehine gözüken ancak hem Mısır’ı hem de Osmanlı Devleti’ni kendilerine bağlayan bir çözüm yolu bulmaları neticesinde Avrupa dışında Japonya’da olduğu gibi bir modernleşmenin gerçekleşmesine engel olmuşlardır. 1838 Baltalimanı Antlaşması’nın Mısır’a teşmil edilmesinin Avrupalı güçler tarafından teminat altına alınması Osmanlı’yı olduğu gibi Mısır’ı da ekonomik çöküşe sürüklemiş ve bu durum Mısır’ın kapitalist ekonomi sistemine eklenmesiyle neticelenmiştir.

Betimlemenin baskın olduğu bu eserdeki hikâyelerde merak ve olay olguları oldukça azdır. Durum hikâyesinin ne olduğunu kavramak için okunabilecek en iyi eserlerden . Eser, daha .çok, macera tutkunlarına değil, edebiyat severlere hitap etmektedir.