E-Dergi

Düşündüren, var oluşunun anlamını ve değer yargılarınızı sorgulamanızı sağlayan, dikkatle okunması gereken bir roman.

Çok çarpıcı, etkileyici ve sarsıcı bir distopya… Bu tarz romanları sevenlerin mutlaka okuması gereken bir eser.

Aliya İzzetbegoviç’in hayatının ve özellikle de siyasi hayatının ve dolayısıyla Bosna’nın özgürlük mücadelesinin detaylı olarak kendi kaleminden anlatıldığı kıymetli bir eser. Eser, özellikle 1990’lı yıllara ait çok sayıda röportaj, konuşma ve söyleşilerden aktarmalarla zenginleştirilmiştir. Ancak bu aktarmalar zaman zaman eseri boğabilmektedir. 580 sayfalık eserin hacmi de buna delalet etmektedir. Eserin tercümesi son derece titiz mütercimlerce yapılmış olup eserde akıcı ve sade bir dil kullanılmıştır. Hayatın çelişkilerini, diğer bir deyişle ta kendisini, eleştirel düşüncenin ve hoşgörünün değerini anlamak, Bosna özgürlük mücadelesinin zorluklarını ve çıkmazlarını öğrenmek ve ikiyüzlülüğüne rağmen Batı’ya kendini kabul ettirmenin ve düşmanla müzakere etmenin dayanılmaz zorluğunu anlamak için son derece ufuk açıcı bir eser.

Haçta kolera vakalarının artması ve bunun özellikle Müslüman tebaaya sahip sömürgecilerce Osmanlı aleyhine kullanılmasının belirmesi üzerine II. Abdülhamid Hicaz’ın sıhhi durumu hakkında rapor hazırlaması için Mehmet Şakir Bey’i görevlendirir. 1890’ın haccını bir tabip titizliğiyle ele alan Şakir Bey gözlemlerinde hakikati tespit noktasında son derece hakşinas olup haçta yaşananları tüm gerçekliği ile ortaya koymuştur. Hicaz’daki sıhhi durumun içler acısı vahameti ve güvenlik ile yönetim zafiyeti detaylarıyla anlatılmakta olup bunlar son derece rahatsız edici ve vahamet boyutundadır. Eserin adı yanıltıcı olup eserin hac siyaseti ile ilgilisi yoktur. Şakir Bey’in raporunun II. Abdülhamid’in hac siyasetine dayanak teşkil ettiği hakkında herhangi bir bilimsel açıklama veya değerlendirme de bulunmamaktadır. Eserin II. Abdülhamid’in hac siyasetine etkisi konusu tetkike muhtaçtır. Eserin dili Arapça ve Farsça kökenli kelimelere aşina olmayanlar için son derece anlaşılır olmaktan uzaktır.

Eser genel olarak konu anlatımı, örnekler, konu sonlarındaki özetler ve zihin haritası bakımından yeterli ve faydalıdır. Ancak bazı bölümlerde açıklamaların yetersiz olduğu hissi oluşabilmektedir. Bölüm sonlarında konuyla ilgili eserlere yönlendirme yapılması da son derece isabetli olmuştur. Her ne kadar metin içerisinde akademik kaygı gözetilmediğinden atıf yapılmamışsa da özellikle doğrudan yapılan alıntıların belirtilmesi gerekirdi. 45. sayfada “Ve Cemil Meriç’in deyimiyle, ‘modern eğitim Emile’i hecelemektedir.’” ifadesi yer almaktadır. İnternette araştırdığımda bu sözün Cemil Meriç’e ait olup olmadığı ve bunun hangi eserinde yer aldığı bilgisine ulaşamadım. Genel geçer bilgiler dışındaki doğrudan aktarmalarda kaynak gösterilmesi uygun olurdu. Ayrıca eserde azımsanmayacak ölçüde yazım yanlışları ve dilbilgisi hataları bulunduğundan eserin sonraki baskılarında musahhih/editör kontrolünden geçmesi faydalı olacaktır.