E-Dergi

20.yüzyılın eğitim felsefesini belirleyen 4 kişiden biri olan Sovyet eğitiminin kurucularından, kimsesiz çocukları senelerce eğitmiş Makeranko’nun 1930lardaki kitabıdır. Girişinde “insan tek bir özelliğe sahip olmalıdır; gerçek bir insan olma özelliğine” diyen kolektif ve evrensel boyutta çalışmanın insanın güzelliği olduğunu söyleyen Makarenko’nun, ilk eğitimin ebeveyn eğitimi olduğu ve önemi, eğitimin %90’ının 5 yaşından önce verildiği, (farkında olmadan bile) nasıl gerçekleştiği, otorite çeşitleri, anne-baba sorumlulukları, görev bilinci olan disiplinli birey nasıl olunacağı, disiplinin eğitimin nedeni/yöntemi değil sonucu olduğu, (Kerschensteiner’e benzeyen) oyunun önemi, evde çalışmalar yoluyla eğitimi, cinsel eğitimin nasıl verilmesi gerektiği, irade eğitimi ve yetenek yönlendirmesi, (İnsanın Anlam Arayışı’na benzeyen) mutluluk amaçla ilgili görüşlerini özetlediği bir eğitim klasiğidir. Yazara ait Ana Babaların Kitabı ve diğer eğitim klasikleriyle birlikte öneririm.

20.yüzyılın eğitim felsefesini belirleyen 4 kişiden biri, Sovyet eğitiminin kurucularından, kimsesiz çocukları senelerce eğitmiş Makeranko’nun 1937’deki kitabıdır. Kitabın amacını ilk sayfada şöyle açıklar: ebeveynlerin düşünmelerine ve gözlerini açmalarına yardımcı olmak. Eğitimin sosyal bir süreç olarak ebeveyn/öğretmen/toplumu içerdiği, çocukların yanlışlarının ebeveyninde olduğu, kapitalist örgütlü açgözlülük yerine (islamdaki gibi) kolektif ortak amaç ve ortak mücadele görüşü, (insanın icatları içinde şeytana en yakın olarak nitelediği) paraya bakışın eğitimi, evini aşk uğruna terkeden sorumsuz babanın durumu, (aşırılık protestosunu çıkaran) otoriterlik yerine arkadaş ebeveynliği, cinsellik yerine iffet eğitimi, annenin fedakarlığı yerine mutluluğu, çıkar yerine davranış dayanışması, insan onuru/sorumluluk vd. görüşlerini açıkladığı, her bölümde gerçek vakalar ve analizleriyle bir eğitim klasiğidir. Yazara ait Çocuk Eğitimi ve diğer eğitim klasikleriyle beraber öneririm.

Dostoyevski, Gogol, Çernişevski, Bulgakov ve Tolstoy’u çıkartmış Rus Edebiyatı, faşist/tek adam Stalin dönemiyle susturulmuş ve hala kendine gelememiştir. Maksim Gorki, 1905’teki başarısız devrimde ABD’ye kaçmış ve Ana’yı ABD’de yazmıştır. 1890’larda yazdığı Bozkırda, Malva, Zulüm, Bir Kere Sonbaharda, Konovalov, 26adam ve 1kız gibi novellaları, Mujik gibi romanları, Güneş Çocukları gibi tiyatro eserleri, Çocukluğum/Ekmeğimi Kazanırken/Benim Üniversitelerim otobiyografileri ve Artamonovlar (1925) adındaki romanı vardır. Okuduğum bütün bu kitaplarında, sarhoş ayak takımı/fahişeler, kavga/dövüş/küfür/hırsızlık/sevgisizlik gibi Rus halkını aşağılayan Gorki’nin içdünyasını ve bakışını gördüm. Ana kitabı, pozitif aksiyon içeren tek kitaptır, Zola’nın Germinal’inden (örgütleşmeyi biraz ileri taşıyarak) çarpılmış gibidir. Maksim Gorki gerçeği (Stalin’in nasıl kullandığı) hakkında Igor Gouzenko’nun Bir Devin Çöküşü’nü tavsiye ederim. Fani dünyada fırıldak olmanın bir anlamı yoktur.

Eğitim şaheseri Emile’yi yazan Rousseau, İsviçreli aydınlanma düşünürüdür. Ekonomi Politik, devletin görevi ve amacı, adil devletin şartları ile ilgildir. İlimler ve Sanatlar Üzerine Söylev, retorik, dalkavukluk ve sanat için sanatı yerdiği makaledir. İnsanlar Arasında Eşitsizliğin Kökeni, mülkiyetin ne olduğu, Hobbes’u eleştirdiği, kar/ticaret/miras/hukuk/tiranlık/dinin mülkiyet ilişkisine dairdir. Toplum Sözleşmesi, devlet/egemenlik/halk/yasa, hükümet çeşitleri, liyakatsiz dalkavukluk, devletin bekası üzerine bir şaheserdir. İtiraflar, otobiyografidir, içinde taklidi imana küfrü, İsviçre/Venedik gezmeleri, farklı konularda yorumları, Emile’ye giden yol da vardır (Ölüler Evinden Anılar gibidir). Yalnız Gezerin Hayalleri, Allah’ın Adil ismine sığınarak yaşlılıktaki itiraflarıdır, anlam ve mutlulukla biter. İnsan özgür doğar, oysa her yerde zincire vurulmuştur diyen üstat Rousseau, gerçek insanı ortaya çıkartmak için eğitim ve yönetim programları düşünmüştür. Allah rahmet eylesin.

Ukraynalı özel yetenekli öğrencileri uluslararası matematik olimpiyatlarına hazırlayıp madalyalar aldıran matematik öğretmeni yazar, ABD’de muhasebe kariyeri yapmasına rağmen matematiğe olan aşkını kaybetmemiş ve bu kitabı yazmıştır. Muhteşem bir problem çözme kitabıdır. 200’den fazla problemlerin içinde, mantık, cebir, geometri ve zeka oyunları bulunmaktadır. George Polya’nın “ispatları anlamadan sistemin özünü kavrayamayız” referansıyla, bütün bu tarz problemlerin çözümleri için adım adım yaklaşımı anlatmasıyla ders niteliğinde bir kitap olmuş. Yazara, çevirmene, Tübitak’a ve Kitapyurdu’na teşekkür ederim. Yazılım, Fizik, Mühendislik, Yapay Zeka gibi pek çok dalın temeli olan matematiğe ait bu kitabı, özellikle analitik zekası (ve/veya hevesi) olan lise öğrencilerine, Öklid’in Elementleri ve İmkansızın İspatı kitaplarıyla birlikte şiddetle öneririm.