E-Dergi

Epilepsi teşhisi konulduktan sonra ehliyeti iptal edilen ve mecburi olarak işe yürüyerek gitmeye başlayan Norveçli Torbjorn Ekelund’un, yürümek eylemini hangi seviyeye taşıdığını okuduğumda düşüncelere kapıldım. 1.(Helen Keller gibi) Bir kısıtlamada durmamak gerektiğini, insanın yapabileceği şeyi en iyi yapmaya çalışması gerektiğini, 2.Yazarın yürüyüş kitaplarından, insanın uğraştığı şeyde (kariyer/para amacı gütmeden, insani onurla) araştırması/okuması gerektiğini, 3.(Oslo’nun şehir merkezi ve 20-30 km uzaklıktaki ormanlarıyla) insani ve yaşam odaklı şehir tasarımının güzelliğini, 4. Alexis Carrel’ın asansör/araba gibi icatlar insani yaşama uygunluğa bakılmadan yapılıyor eleştirisini düşündüm. Yazarın “yavaş yürümek değerini kaybetmiş bir sanattır” cümlesini okuyup yürümeye başlamak için bu tatlı tefekkür kitabını, Thoreau’nun Walden Gölü, Frederic Gros’un Yürümenin Felsefesi, İnsanların ve Hayvanların Dünyasında Gezintiler kitaplarıyla birlikte (özellikle gençlere) öneririm.

Vygotsky’nin 1930’lardaki kitapları, Stalin’den sonra yayınlanmış, 1970’lerde ABD’ye ve Aktivite Teorisi geliştirilerek dünya lideri İskandinav eğitim sistemlerine transfer edilmiştir. Düşünce ve Dil’de amaç, sözlü ve yazılı kelimelerin çocukların düşünce gelişimlerine etkisini incelemektir. Piaget’in ve Stern’in kuramlarına ve Yerkes’in şempanze deney sonuçlarına karşı çıkarak, düşüncenin toplumsaldan bireye hareket ettiğini iddia eder. Kavram oluşturmanın ergenlikle birlikte başladığını ve tetiklenmesi gerektiğini, kategorizasyonun ve soyutlamanın üst düzey bir kavramlaştırma becerisi olduğunu, çocuklara aritmetik/dilbilgisi gibi bilimsel kavramların nasıl öğretilmesi gerektiğini, düşünce ve (içsel konuşma ve yazı yazma dahil) dil arasındaki ilişkiyi anlatır. “Bir sözcük, insan bilincinin bir mikrokozmosudur” sözüyle kitap biter (bence tekrar başlar). Yazarın, Toplum İçindeki Zihin, Zihinsel Gelişim Süreçleri adlı kitaplarıyla beraber bütün eğitimcilere öneririm. Muhteşemdir hepsi.

Edgar Allan Poe, ABD’nin ilk dönem yazarlarındandır, dedektif ve bilim kurgu hikayelerinin gelişimine vesile olmuştur. (Sherlock Holmes’un doğmasına vesile olan) Morgue Sokağı Cinayetleri ve Dedektif Auguste Dupin öyküleri çok keyifli dedektiflik/mantık öyküleridir. Artur Gordon Pym’in öyküsü, sanki Jules Verne’nin İki Yıl Okul Tatil ve Denizler Altında 20000 Fersah’ın birleşimi gibidir. Poe’nun diğer öykülerinde, mizah ve ironi bulunmaktadır, örneğin 40-50 yıllık ABD’deki işadamlarını yererken, Şehrazat’ın Bin İkinci Gece Masalı’nda bilimin gelişmesini anlatır. Şiirlerinin en ünlüsü Annabel Lee ve Kuzgun’dur, ancak 2 yaşında annesini kaybetmiş Poe’nun Anneme şiiri ağlatır. Yazı Sanatının Felsefesi’nde Kuzgun adlı şiirini nasıl oluşturduğunu okuduğumda büyü bozulur gibi olmuştu. Charles Baudelaire, Kızıl Ölümün Maskesi adlı kitabında ABD’yi “sanayiye ve paraya iman eden tarihin yeniyetmesi” olarak tanımlarken Edgar Allan Poe’yu vatanından ayrı tutar. Keyiflidir Poe okumak.

Atatürk’ün mutlaka okunmalı diye önerdiği, 1930’larda Nutuk’tan sonra en fazla satılan kitaptır. Beyaz Zambaklar Ülkesinde, aslen papaz olan Gregory Petrov tarafından 1923’te yazılmıştır. Kitapta, Suomi (Finlandiya)’nın, İsveç ve Rusya arasında kalmasından, gelişmemişlikten ancak eğitimle kurtulabileceklerinden, askeri kışlaları eğitim kampına çevirmekten, anne baba eğitiminin öneminden, futbolun gereksizliğinden ve adiliğinden, halkçı devlet memurluğunun öneminden, devletin sefahete düşmesinin Cehennem’den farkı olmadığından, 1830’larda Fin ruhunu uyandıran Snellman’dan bahseder. Vatan için yaşamak ve çalışmak, ülke için ölmek kadar şereflidir der, gerçek cihatın/şehadetin çeşitlerini gösterir. Dünya eğitim lideri Finlandiya’nın eğitim dönüşümü için Finlandiya Eğitim Devrimi/Finnish Lessons şaheserini ve Eğitimde Finlandiya Modeli, Finlandiya gibi Öğret, (Finlerden öğrenen) Estonya Eğitim Sistemi’ni öneririm. Finlandiya’ya bravo/helal olsun, insan odaklı şerefli iş yapmak budur.

İngiliz yazar Alain De Botton’dan derinliği olmayan ancak tatlı bir kitaptır. Seyahat, insanın dünya hayatında yapacağı en mutlu eylemlerden birisi olup, Kuran’da Ankebut/20, Fatır/44, Aliİmran/137 gibi ayetlerde gösterildiği gibi (Hacca gitmek sadece 1 kere farzken) amaçlı seyahat ederek vizyonu açmak sürekli yapılması gereken bir eylemdir. Bu kitapta da, seyahatin, farklı ülke kültürlerini yaşamlarını görerek nasıl bir yaşam istediğimizi belirlemek için düşündürdüğünü söyleyerek açılış yapılır. Hayalgücüyle gerçek arasındaki ilişkiden, oturduğun yerden seyahat ettiren kitaplardan, seyahatlerdeki mekanlardan, seyahatin nedenlerinden (egzotik aşkı, merak gibi), doğada yürüyüş ve seyahatten (Rad 28’in kıyısından geçmiş yazar), resimlerdeki fotoğraflardaki mekanlardan, ve son kısımda yaşadığımız yeri bir seyyah gibi gözlemekten bahseder. Derinliği olmasa da, tatlıdır, insana seyahatlerini düşündürür. Yürümenin Felsefesi, Harita Üzerinde, Patikaları Yürümek’ten sonra öneririm.