E-Dergi

Elinde gerçek bilgiler olan ve eleştirel düşünebilen bir akil insanın, tamamen çocukça bulacağı, inanılması güç delillerle farklı kültür ve dinlere sahip medeniyetlerin çatışacağına dair bir teorinin olduğu, 1990-2000’lerin çok popüler kitaplarından birisidir. Kitabın, Francis Fukuyama’nın “tarihin sonu, son insan” kitabına bir cevap niteliği taşıdığı iddia edilmektedir. 1993’te yazılan bu kitapta, dünyayı Batı ve diğerleri (İslam, Budist, Ortodox gibi din temelli diğer ülkeler) olarak ayırmış, ve bile bile yalan yanlış verilerle Batı’nın diğer medeniyetler tarafından tehdit edileceğini iddia etmiş, esasında 2001’i ve sonrasındaki katliamları haber vermiştir. Son 30 sene, bu kitabın ısmarlama bir kitap olduğunu ve Fukuyama’nın analizinin daha doğru olduğunu ispatlamıştır. Amerikadan çıkan sosyolojik tezlerin bu şekilde okunmasının en önemli örneklerinden olduğu için bu bakış açısıyla okunabilir.

Makyavelli’nin en önemli üç eseri Askerlik Sanatı, Medici’lere yaranma ve dalkavukluk yazısı olan Prens/Hükümdar, ve bu Söylevler’dir. Rönesans sonrası, Batının peygamberi Dante’yse, yönetim bilimcisi Makyavelli’dir. Bu kitap, hem Dante’nin Monarşi adlı kitabında yazdığı gibi Roma’nın güya tanrı tarafından dünyaya gönderilmiş olduğuna, hem de Prens’teki gibi güya tanrı tarafından atanan monarkın halkı nasıl yönetmesi (genel olarak aldatması) gerektiğine dair izler taşır. Rönesans döneminde büyük hırsızlık müesseseleri olan para arzını ve bankacılığı kurumsallaştıran Medici’lerin, halkı nasıl yönetmeleri gerektiğine dair (ve ilginçtir ki okuduğunuzda günümüzde de görebileceğiniz) pratikler içerir. Eleştirel düşünme gücüne sahip, batıyı ve batılı anlamak isteyen bütün okurlara tavsiye ederim.

Gelmiş geçmiş en önemli strateji ve yönetim kitaplarından birisidir. Diğerleri, Sun Tzu’nun, De Saxe’ın, Jomini’nin ve Clausewitz’in savaş sanatı üzerine kitaplarıdır. Askerlik Sanatı kitabı, Makyavelli’nin, Medici’lere yaranma ve dalkavukluk yazısı olan Prens/Hükümdar’dan farklıdır ve tanıtımında yazmayan çok büyük bir önemi vardır. Bağdat’tan alınan matematik, kimya, fizik, yönetim gibi kritik ilimlerin bilgilerini Latinceye çevirmiş, ticaret ve savaş taktikleri konusunda çok üst düzeye çıktığı için büyük güç sahibi olarak Cenova, Venedik, Floransa, Roma, Milano, Napoli, Vatikan gibi bağımsız cumhuriyetlere bölünmüş ve kendi aralarında sürekli savaşlar üreten İtalya’da, yenilmez bir ordu kurulması için Roma İmparatorluğu’nun savaş taktiklerini araştırıp yeniden canlandırılması için özetleyen Makyavelli’nin kitabıdır bu. Bütün yönetim/strateji kitaplıklarının olmazsa olmazı olarak değerlendiriyorum.

Bu küçük romanın ve Walter Scott’un diğer kitaplarının önemi, 1400’lerde yazıldığı tahmin edilen Canterbury Hikayeleri ile başlayan İngilizce dilinin gelişiminde, 19.yüzyılın başında gramer ve sözcük kullanımı ile ilgili klasik eserlerden birisi olarak görülmesidir. Bu açıdan bakılırsa, İngilizce ve orjinal yazım olarak okunmalı, özellikle de İngilizce uzmanı filologlar için bir temel kaynaklardan birisi olarak kabul edilmelidir. Bu küçük roman, Türkçe olarak okunursa da, 19.yüzyılın başında, sanayi devriminin henüz etkisi yokken, İngilitere’deki aile ilişkileri ve hayatta önem verilen konuları görmek niyetiyle okunabilir. Biraz geç de olsa, Tanzimat sonrası yayınlanan, Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat’taki ilişkilerle karşılaştırılarak okunursa, İngiltere’nin ve Osmanlı’nın dünyadaki durumlarının farkına ışık tutar.

Rönesans döneminde Hristiyanlığın çarmıha gerilmesi ile kendine peygamber olarak Dante’yi kabul etmiş batının kitabıdır bu. Araf kavramı İncil’de olmamasına rağmen, 1274’te 2.Lyon Katolik Konsili’nde arafın kabul edilmesiyle, Kuran’ı her kelimesine kadar okuduğunu ispatlamış Vatikan’ın son çırpınışlarının yansımasıdır bu. Cehennem’deki günahlar özellikle de hainlik ve yalan muhteşem resmedildiği halde, dibine islam peygamberini koyan kıskançlığın ve islamın hak olduğunu kabul ettiğinin itirafıdır bu. Araf’ta o kadar günaha rağmen, sadece inandıkları için Hz. İsa’yı bekleyip kurtulacağına inananların kitabıdır bu. Ve en büyük günahı işleyen canilerin/katillerin son nefeste iman edip Cennet’in en üst katmanlarına yerleştirildiği, son nefes teorisinin kitabıdır bu. (Oysa, Kuran’a göre bir kişi son nefesten dolayı değil, bütün hayatı boyunca yapıp ettikleriyle yargılanır) Batının Hristiyanlık’tan sonraki peygamberidir Dante, bu kitap da gerçekten komedidir.