E-Dergi

Dünyadaki en büyük araştırmalardan birisinin sonucu şudur: gerçek insani başarıya ve mutluluğa ulaştığını hissettiği gözlemlenen yetişkinlerin çocukluklarında, çocukluklarının geçtiği evdeki kitap sayısı ve çeşitliliğinin çok fazla olduğu, diğer bütün değişkenlerden -örneğin üniversite mezunu bir anne baba tarafından yetiştirilmek veya zengin/fakir bir evde büyümek gibi- anlamlı şekilde yüksek çıkmıştır. Her çocuğun anne babası üzerinde hakları vardır. Bunlardan birisi zihinsel güçlerinin tetiklenmesidir. Tıpta Çığır Açan Buluşlar kitabını, buluşları bir süreç olarak anlatmasa dahi, öncesinde ne oluyordu sonrasında ne olduyu her inovasyon için düşündürebildiği için tavsiye ederim. (Avrupa’nın önemli şehirlerinde tıp müzeleri bulunmaktadır, tesadüf mü sizce?)

Dünyadaki neredeyse bütün bilgilerin kaynağı, gelmiş geçmiş en önemli ilim kentlerinden birisi olan Bağdat’ın, devlet/kurum yönetimi üzerine çağlar üstü üstadı Farabi’ydi. Avrupa’nın hala araştırdığı büyük üstat Farabi’nin, Mutluluğun Kazanılması adındaki bu küçük risalesi, Farabi’nin Erdemler üzerine kitabıdır. Aristo, Maverdi, Rousseau, Nietzsche, Spinoza gibi çağlarını aşan büyük düşünürlerin temel konularından birisidir erdemler. Erdem nedir? Erdem insanı insan yapan şeydir. Bütün batı felsefecileri, ahiret olmadan bir erdem anlayışı gütseler de, Andre Comte Sponville’nin Büyük Erdemler Risalesi’nin sonunda iman insanı insan eder der. İşte Farabi’nin Erdemler kitabı, bu açıdan diğer batılı kitaplardan ayrılır, çünkü iki dünya mutluluğunu hedefler, iman eden bir kişiye yazılmıştır. Erdemlerin kategorizasyonu da çağlar üstüdür, karşılığını biraz Kant’ta bulabilirsiniz ancak. İnşallah gün gelecek, bu mirası taşıyabilecek ve ilerletebilecek bir islam ülkesi çıkacak.

800-1100 yıllarında gerçek islam hem coğrafi olarak geniş alanlara yayılmış, hem de Beyül Hikme (Hikmetlerin Evi) olarak Bağdat, tüm zamanların çağdaşlarına göre en yüksek farkla bilgi birikimi olan şehri haline gelmişti. Soyu ve inancı ne olursa olsun ilim adamlarına “yeterki dünyayı geliştirecek bilgi üretin” islami vizyonuyla yönetilen Bağdat’ta matematik, kimya, astronomi, teknik tasarım gibi dünyanın geri kalanının neredeyse hiç bilgisi olmayan konularda dehşet eserler çıkmıştır. Bağdat’ın, devlet/kurum yönetimi üzerine çağlar üstü üstadı Farabi’ydi. Avrupa’nın hala araştırdığı büyük üstat Farabi, İdeal Devlet’te, öncelikle Allah’ın varlığına mantıksal bir açıklama getirir, sonra insanların mutluluğu için bir devlette ve yöneticilerde olması gereken kritik özellikler üzerine düşüncelerini aktarır. Alman İdealizm’inin ana kitabı olduğunu, özellikle Fichte’yi okurken hissetmiştim. Bütün geleceğin yöneticilerine tavsiye ederim.

Gelmiş geçmiş en önemli strateji kitaplarından birisi olan, stratejiye giriş kitabı olarak adlandırdığım Sun Tzu’nun Savaş Sanatı’nın bir uygulama versiyonu gibidir bu kitap. Bu tarz kitapların büyük kısmını okumama ve neredeyse hepsinde pozitif ve ayırt edici birşeyler bulup lezzet ve bilgi almama rağmen, bu kitapta zorlasam da bulamadım. Çevirisi de çok kötüdür. Sun Tzu’nun, Makyavelli’nin, Clausewitz’in savaş sanatı kitapları varken zaman kaybedilmemesi gereken, yönetim ve strateji kitaplıklarında olmasına gerek olmayan bir eser olduğunu -üzülerek- düşünüyorum.

2+2=4 argümanının, bilimsel olarak yanlışlanabilmeye açık olmaması halinde, bilimsel olmayacağını, bilimsel olmayan bir argümanın da gerçek bir örnekle bilgi verebilir (işe yarar) olması gerektiğini iddia eden bilim felsefesinin üstatlarından Karl Popper’in en önemli kitabıdır bu. Bilim felsefesi -yani bilim nedir- üzerine, bilgi mantığıyla (tümevarım ve tümdengelimin sorunlarını) ve yöntemin masaya yatırılmasıyla başlar. Yanlışlanabilirlik (konusunun Aristo’sudur kendisi), sınanabilirlik, yalınlık, olasılık (en önemli konulardan birisidir) ile devam eder ve sağlama ile bitirir. Günümüzde kitle iletişim araçları olan televizyon veya sosyal medyada her çıkan söylentiye inanmayan insanların en çok olduğu ülkeler İskandinavya, Almanya ve Japonya’dır. Eğitim sistemlerinde sorgulamanın ve eleştirel düşünmenin önemini çok iyi anlatıyor olabilirler mi sizce de? Hume’un açtığı yolda, en önemli kitaplardan birisidir. Geleceğin bilim ve ilim adamlarına ve eğitimcilere tavsiye ederim.