E-Dergi

Özellikle 2.Dünya Savaşı’ndan sonra psikoloji ilminin global liderliğini ele geçiren Almanya/Avusturya ekolünün, Freud’dan sonraki temsilcilerinden birisidir William Reich. Bu kitap, küçük adam’la yani sıradan insan’la veya insan olamamış insan görünümlü canlıyla olan sohbet üzerinden, pek çok kişinin içine düştüğü “insansızlık” kuyusuna bir ağıt yakılmaktadır. Kitap, bir teoriden veya psikanaliz sonuçlarından ziyade, nazi almanyası ve Norveç’teki yaşamdan sonra ABD’de karşılaştığı insanlık tipine bir tepkidir esasında. Yazar, küçük insan olmamak için, herkese bir çağrı yapar adeta: kendimize samimi bir eleştiri yapalım ve insanın doğasında yer alan muhteşemlikleri kendimizde ortaya çıkarmak için sorumluluk alalım. Nasıl yapacağımız bu kitapta yoktur; batıda Erich Fromm, doğuda Kuran tarafından yazılmıştır. Kitap, erdemleri olan -yani gerçek- bir insanın dehşet lezzet alabileceği bir eserdir.

Dünyadaki en büyük araştırmalardan birisinin sonucu şudur: gerçek insani başarıya ve mutluluğa ulaştığını hissettiği gözlemlenen yetişkinlerin, çocukluklarında ne zengin ne fakir bir ailede büyüdükleri, ne üniversite mezunu bir anne baba tarafından büyütüldükleri, ne de küçük yaşlarda kurslara gittiği gibi korelasyonlar bulunamamıştır. En büyük korelasyon: çocukluklarının geçtiği evdeki kitap sayısı ve çeşitliliğidir. Her çocuğun anne babası üzerinde hakları vardır. Bunlardan birisi de bir insanın gerçekten yaşamasını sağlayan üç gücün yönlendirilmesidir ve tetiklenmesidir: zihinsel, entellektüel ve bedensel güçler. Çocuğunuzun zihinsel güçlerini tetiklemek için sosyal medyadaki veya televizyondaki sapkın idoller yerine, bu kitaptaki gibi doğru örneklerin olduğunu bildirmek bir ebeveynlik görevidir. Kız erkek bütün çocuklar için şahane bir eserdir.

Fransa’nın 1789’daki ihtilalden 100 yıl sonra, düşüncenin/felsefenin liderliğini aldığı dönemlerde, yani Balzac’ın insan, Comte’nin bilim, Proudhon’un mülkiyet üzerine deşifreleri, akil insanların beyinlerinde kol gezdiği bir dönemde, gelmiş geçmiş en büyük eğitim kitaplarından birisi olan Emile’nin yazıldığı dönemde, Payot’un yazdığı bu eser de muhteşemdir, dehşet lezzetlidir. Kitap, daha başında bir amaçla başlaması adeta bu kitaptan 50 yıl sonra yazılan Yalnız Kalabalık’a bir göndermedir. Bu küçük kitapta, dünyanın her yerinde hergün ispat edilen insanı amacından saptıran tuzaklar, sonrasında ise tefekkürün önemi üzerinde bu kadar durulması, adeta Kuran’ı okuma etkisi oluşturur okurda. Kuran’ı okumuş anlamış kişilere de, eksik de olsa bir tekrar olması açısından yine de tavsiye ederim.

Her kitap değil, gerçek kitaplar yolculuktur, okuyucuyu gezdirir, düşündürür, tefekkür gücünü artırır, insanı geliştirir. Stefan Zweig demek, Olağanüstü Bir Gece demektir, Hayatın Mucizeleri demektir, Bir Çöküşün Öyküsü demektir, Satranç demektir. Sorgulamak demektir, arayış demektir, düşünmek demektir. “Geçmişe Yolculuk” biraz aşk -ki aşk üzerine dünyanın gelmiş geçmiş en iyi romanının Sabahattin Ali’nin Kürk Mantolu Madonna’sı olduğuna inanıyorum- daha fazla nostalji üzerinedir. Nostalji geçmişin kaybının acısını bugün yaşamaksa, Minnet geçmişteki yaşanmışlıktan memnun olmaktır yazar Andre Comte Sponville “Büyük Erdemler Risalesi”nde. Bu Geçmişe Yolculuk, nostaljiyi de minneti de aşk üzerinden hissettirir.

Yaşlı bir adamla genç bir adam arasında, hayat nedir? insan nedir? insanın bir makineden farkları nelerdir? yani insanı insan yapan şey nedir? özgür irade midir, ego nedir? gibi soruların olduğu, Eflatun’un Devlet’inden çıkmış gibi bir diyalogtur bu kitap. Tom Sawyer’in ve Huckleberry Fin’in maceralarını, kendi yaşadığı ABD’de Mississippi bölgesinde gördükleriyle, 1800’lerin sonlarında, yani amerikan iç savaşının hemen sonrasında yazan Mark Twain’e atfedilen bu eser, 1906’da anonim olarak yayınlanmıştır. 1910’da ölümünden sonra bu kitabın Mark Twain’e ait olduğu söylenmiştir. Oysa, bu kitapta amerikan kokusu yoktur. Muhtemelen başka (ve avrupalı) bir düşünüre aittir. Eflatun’un Devlet’i gibi insanın düşünce ufuklarını geliştiren gerçek felsefeseden lezzet alıyorsanız, bu kitabı da beğenebilirsiniz.