E-Dergi

Petrus Alfonsi, İspanya’daki Endülüs’te doğmuş, millattan sonra 800-1100 yılları arasındaki, çağının fersah fersah en üstünü Müslüman Bilimiyle eğitim görmüş, sonra İngiltere’ye gitmiş. Endülüs’ten yanında götürdüğü astronomi bilgisini İngilizceye çevirmiş. Astronomiyle ilgili hiçbir bilgisi olmayan İngiltere’de hayretle karşılanmış, hatta İngiltere Kralının senelerce bilim danışmanlığını yapmıştır. Tamamen Müslümanlara ait hikayalerden oluşan bu kitabı okuyunca insanın gözleri doluyor. Biz o durumdan bugünkü duruma nasıl geldik diye düşünmeden edemiyor. Bu bakış açısıyla okunması fayda sağlayan küçük ve basit bir kitaptır.

“Nietszche’nin övgüsüne mazhar olmuş” diye bilinen Baltasar Gracian’ın bu kitabı, katolik inancıyla şekillenen bir erdemli hayata bakış kitabı olarak değerlendirilebilir. Bir Nietszche okurunun, alkışlayabileceği yerler olduğu halde, hiç katılmayacağı teşhisler de olacaktır. Nietzsche’nin Gracian’ın bütün yazdıklarını okumadığı, olsa olsa aradaki bazı cümlelere/makalelere sadece “doğru” dediğini düşündürür okura. Aristo’dan başlayarak çağların büyük düşünürlerinin üzerinde düşündükleri ve yazdıkları erdemler hakkında en önemli eserler, Bağdat’tan Maverdi’nin kitabı ve çağdaş bir eser olan Andre Comte Sponville’nin Büyük Erdemler Risalesi’dir. Erdem -yani insan olmak- üzerine kitaplar, erdemli -yani gerçek- insanları düşündürdüğünü, hoşuna gittiğini ve gülümsettiğini de son olarak eklemek isterim.

Türker Hocamızın bulduğu örneklerle kurguladığı bir teori kitabıdır. Kitapın adına bakıp da bilimin gelişimini anlayabileceğinizi zannetmeyiniz. Kitabın en önemli özelliği sürekli tekrar etmesi. İlk 90 sayfada kendi kurguladığı teoriye benzer bir yaklaşımını, sonraki 90 sayfada ise kendisiyle yapılan röportajların metinleri önceki sayfalarla aynı olmak üzere bulunmaktadır. Japonya toplumunun zaten senelerdir yaptıklarını, sanki yeni birşey bulmuş gibi anlatması da ilginç olmuş. Gerçek bir kitap yazmanın gerçekten zor olduğunu bu kitabı okuyunca daha iyi anlıyorsunuz. Hiçbir bilimsel gelişmeyi takip etmemiş, hayatta aldığı bilginin büyük kısmını sadece televizyonlardan elde etmiş kişiler için yararlı olabileceğini düşünüyorum.

Arkeolojinin öneminin altını çizmesi açısından bile okunması zevk veren bir kitaptır. Metalürjinin/malzeme biliminin Roma’da deneme yanılma şeklinde nasıl yapıldığı anlatılıyor. Roma’nın en kritik olayının yazılı kültür ve tedarik zinciri sistemi olduğunu iddia ediyor. Kitapta bulmayı bekleyip de bulamadıklarım: 1. Roma ile diğer milletlerin savaş aletlerinin karşılaştırması yok dolayısıyla stratejik bir görüş yok, 2. Teknolojik gelişimin/Materyaldeki değişikliklerin nedenleri yok, 3. Ordu yönetimi/düzeni veya politik ortamda değişikliklerin etkisi de yok. Ancak yine de arkeolojinin ve metalürjinin önemi -ve özellikle de kılıçlardaki çelik yapılarını sergilemesi- açısından okunması zevk veren bir kitaptır.

Comte’nin iddiası şudur: ilkönce teoloji vardı, sonra metafizik çıktı, en sonunda da pozitivizm çıkacak/çıkıyor, bilim herşeyi açıklayacak. Comte’nin bu düşünceye varmasında kitapta görülen şeylerden birisi teolojiyi Vatikan’ın saçmalıkları olarak ele alması. Kitapta kritik yerlerden birisi: 37.sayfanın sonunda doğa bilimlerinin Araplar tarafından Batı Avrupa’ya sokulmasından bahsediyor, oysa Araplar yerine Bağdat Alimleri/Müslümanlar olduğu zaman mantık zinciri yine kırılıyor. Comte, ilk neden (yani kainat nasıl oluştu, evrendeki intizamı nasıl oldu) düşüncesini unutun diyor, mantık zinciri yine kırılıyor. Bu kitabın 1.cildinde, bir taksonomi/kategori yapısı oluşturulması açısından Bağdat alimlerinin devamı olduğu için, 2.cildinde ise pozitif anlayışın kuruluş koşulları adları altında, vatikan ve 1789 devrimine karşı oluşturulmuş olduğunu belirterek, bilgisi olan okuyucuya eğitimin önemi ve Bağdat kültürünü hatırlattığı için yine de okunabilecek bir eserdir.