Onaylı Yorumlar

“Yaşayan bir insanda böyle bir sessizliği ilk defa görüyordum.”

2024’te Nobel Edebiyat Ödülü’nü alarak beni ve pek çok okuru mutluluğa gark eden Koreli yazar Han Kang’ın eserleri birer birer dilimize çevriliyor, Yunanca Dersleri de yakın zamanda yayımlandı. Yazarın Türkçeye çevrilen her şeyini okuduğumdan bunu da bekletmeyeyim dedim.

Yunanca Dersleri, Han Kang’ın 2011 tarihli romanı. Vejetaryen’den biraz sonra ve Çocuk Geliyor’dan biraz önce yayımlanmış bir roman yani. Bundan sonraysa Beyaz Kitap ve Veda Etmiyorum gibi bence çok daha usta işi kitapları yazacak ve önce Booker’ı sonra Nobel’i kucaklayacak.

Yunanca Dersleri’nde travmatik deneyimler sonrasında konuşma yetisini kaybeden, boşandığı eşinin çocuğunu kendinden alma hedefine karşı savaşmaya çalışan genç bir kadın ve çocukluğundan beri ilerleyen hastalığı nedeniyle görme yetisini kaybetmekte olan antik Yunanca öğretmeni bir adam var. Bu ikilinin yolları metnin bir noktasında kesişiyor ama esasen ikisinin hikayelerini ayrı ayrı anlatıyor yazar. Kang’ın özellikle Vejetaryen’de oluşturmaya başladığı metaforik üslubunun gitgide zenginleştiğini görebiliyoruz kitapta. Yazar yine kayıp duygusu, yakınlık, bedenle kurduğumuz ve kuramadığımız ilişkiler gibi sevdiği konular etrafında örüyor anlatısını; bu metinde bir de tabii dilin işlevlerine de odaklanıyor. İşaret dili, ölü diller, anadil, yeni bir dili öğrenmek gibi türlü başlıklar altında birbirimizle iletişim kurmamızı mümkün ya da imkansız kılan dinamikleri anlamaya çalışıyor.

Benim Kang’ın edebiyatında sevdiğim şeyler bu kitapta da mevcut; ben yazarın insan bedeninin içine bakma biçimini çok seviyorum. Bedenler resmen şeffafmış, yeterince dikkatli bakarsak içinde akan kanı ve çalışan organları görebilirmişiz gibi yazıyor. Yine yazarın neredeyse tüm eserlerinde karşımıza çıkan kar, ağaç ve el imgeleri de kitapta bolca mevcut.

Ama bana biraz fazla metaforik geldi, ne yalan söyleyeyim. Uzun bir şiir olacakken son anda roman oluvermiş gibi bir kitap. Yazarın ne anlattığından çok nasıl anlattığına bakan biri olmama rağmen hikaye tarafı fazlaca yetersiz geldi, o kısmı zenginleştirmesini isterdim. İşte böyle.

Italo Calvino, kendine dair çok az şey fâş eden yazarlardan biri, kendini anlatmayı pek sevmediğini biliyoruz. O nedenle “Özyaşamöyküsel Notlar” alt başlıklı kitabı Paris’te Münzevi’yi nicedir okumak istiyordum, Paris’te okumak kısmet oldu, demek ki varmış bir hikmeti bu bekleyişin.

Gerçi başlık yanıltıcı biraz, kitapta Paris’e dair çok az şey var ama olsun. Neyse efendim, işbu metin Calvino’nun çeşitli yerlerde yazdığı kurmaca dışı metinlerinin ve verdiği türlü söyleşilerin bir derlemesi. Hayat öyküsüne dair bir şeyler öğreniyoruz kitaptan ama metnin önemli bir kısmı Amerika’ya yaptığı uzun seyahat boyunca gönderdiği ve izlenimlerini içeren mektuplarla, siyasi / ideolojik geçmişine dair yazdıklarından oluşuyor. Kitap farklı zamanlarda yazılmış metinleri bir araya getirdiği için tekrara düşen bölümler de var elbette.

Ben özellikle şu bahsettiğim politik kısımları sevdim. 1920’lerde İtalya’da büyüyen ve Mussolini’nin faşizminin inşasını bir çocuk olarak an be an izlemiş birinin perspektifini okumak çok ilginçti. Tarih anlatmanın ne çok yolu var diye düşündüm, örneğin Mussolini’nin okullarda ve devlet dairelerinde asılı olan portrelerinin geçirdiği değişim üzerinden koca bir iktidarın kendini inşasını anlattığı bir makalesi var kitapta ki müthiş. Keza o meşum soruyu yanıtlamaya çalıştığı “Ben de Stalinci Oldum mu?” makalesi de muazzamdı.

Yazmaya ve yazma / okuma pratiklerine dair söylediklerinin de bazıları çok ufuk açıcıydı (Örneğin kendini öykücü olarak tanımlamasına şaşırdım). Seyahat izlenimlerini okurken de esasen Görünmez Kentler gibi bir başyapıtı nasıl yaratmış olabileceğine dair ipuçları aradığımı fark ettim, hangi kentle nasıl ilişki kurdu da o metni doğurdu bu adam sorusuna cevaplar aradım; birkaç tane buldum diyebilirim ama o şaheserin nasıl yazılmış olabileceği meselesi benim için hala gizemini koruyor açıkçası.

Neyse, ezcümle, Calvino’yu birazcık daha (kendi izin verdiği ölçüde, ancak!) yakından tanımak isteyenlere öneririm. Yine de kendini çok açmadığını bilerek, çok büyük beklentiye girmeden okuyunuz.