E-Dergi

Benjamin yapıtını oldukça sağlam bir inşa fikri üzerine oturtmuş. Yapıtların "pasaj" hâlini alması, okumayı da gezinmekle eşdeğer hâle getiriyor. Önemli bir düşünür ve önemli bir kalem.

Bu üçüncü ve son kitapta Eliade Orta Asya'daki dinî teşekküllerden (ki hususen bu konudaki "Şamanizm" eseri de muazzamdır.) başlayarak evvelki kitaplarda teşekküllerine şâhitlik ettiğimiz dinlerin reform süreçlerine uzun bir zaman aralığını işliyor. İslâm'ın doğuşunun nispeten kısa oluşu bir hayâl kırıklığı yaratmamalı. Zira kitap doğrudan bir dinler tarihi olmaktan çok, isminin de vurguladığı gibi dinsel "inançlar ve düşünceler" tarihi. İslâm ve Hz. Muhammed özelindeki bölümün kısalığına rağmen, kelâm ve tasavvuf başlıklı bölüm oldukça kapsamlı ve orijinal.

Eliade bu ikinci kitapta Eski Çin Dinlerini, Buda'nın öğretisini, Hristiyanlığın teşekkül süreci ve mesajını anlatıyor. Sophia perennis'in kendisini farklı formel ifadelerde kendisini nasıl tezâhür ettirdiğini, Aristo'nun Metafizik'indeki meşhur cümleyle "Varlık'ın kendisini çok farklı biçimlerde ortaya koyduğu"nu oldukça net biçimde görebiliyorsunuz.

Eliade üç ciltlik dinler tarihi setinin ilk kitabında bizi "din" diyebileceğimiz ilk oluşumlardan, İsrail Dini'nin/Yehovacılığın teşekkülüne değin götürüyor. Muhtasar ve doyurucu bilgiler. Şayet bölümler okunurken, o bölümlerle alâkalı diğer kaynaklara da başvurulur ve okuma süreci yoğunlaştırılırsa oldukça faydalı olacaktır.

Ârife târif ne hacet? İlk mısraından son mısraına (yoksa ilk nefsî kelâmdan son nefsî kelâma mı demeliydim?) zâtî neş'e. Bu denli yüksek bir zât neş'esine tarihte çok az kişide tesadüf edilir.