E-Dergi

Yazarımızı burada can u gönülden tebrik etmek isterim. Kitaplar üzerine yazılanları okuma serüvenimde, genel olarak Türk yazarların yaptığından farklı olarak, harcı alem olmayan, okuyucusunu aptal yerine koymayan, elini, hiçbir kaynağa uzatmadan, tembel tembel sırf aklında kalanları bize kakalamaya çalışmayan bir eser verdiği için. Bu konuda okuduğum yirmi küsur kitap bana bu sözleri söyleme hakkı veriyor sanırım.
Serdar Rifat sadece ele aldığı kitap üzerine yazmıyor, o kitap üzerine yazılmış olanların da üzerine yazıyor. İşte çalışkanlık bu. Bir akademisyen titizliği ile bir edebiyatçı kimliği birleşince her ne yazılsa okunur. Çünkü artık o metin, hem aklınıza, hem zevkinize hitap etmekte, sizi kuşatmaktadır.

İkisi de kitap koleksiyoncusu ve sevdalısı olan göstergebilimci (semiyolog) Umberto Eco ile sinemacı Jean Claude Carriére arasındaki buluşmanın kitaplaştırılması. Arka kapağında, kitabı niteleyen bir vasıf var Nietzsche’den alınma (ki ben de aktarmaya çalıştığım her bilginin bu kategoriye girmesini candan istemişimdir): Neşeli bilgi.

Kitaptaki sohbetin asıl konusu için, birer bibliyofil olarak bu iki düşünürün, eski ve nadir kitap koleksiyoncuları, incunabula arayıcıları ve avcıları olarak tecrübelerini bizlerle paylaşmaları diyebiliriz. Tek kelimeyle söylemek gerekirse kitabın konusu “kültür”.

Hakkında yazılan birkaç yorumda, estet uzmanı, her zaman şık, bakımlı olduğu vurgulanan eleştirmenimizin benim okumalarım açısından şanssız tarafı, onun bu kitabını, Manguel ve Eco gibi hemen her cümlesinde bir iki kitap hakkında değerlendirmeler yapan, okuma ve yazma eyleminin tarihçesinden bahsederken binlerce örnek üzerinde enine boyuna konuşabilen kişilerin eserlerinden sonra okumuş olmamdı belki.

Yirmi yıldan fazla bir zaman içerisinde yazdığı yazıların toplamında neredeyse bu yılların sayısı kadar yazardan bahsetmesi, hep aynı isimleri başka başka konu başlıkları altında tekrarlaması, iyi niyetle bakarsanız özensiz yazarlığa, diğer taraftan bakarsanız ihmalkârlık ya da tembelliğe açık bir işaret. Bahsettiği eserler hakkında, içerik ya da biçim açısından gerçek değerlendirme cümleleri okumayı da ummayın sakın. Sadece gerektiği düşünülmüş yerlerde bir iki yazar ve kitabın ismi verilmiş, sonra da eleştirmenimizin anlatmak istediği konuya devam edilmiş. Bu konuda yazar elbette özgürdür. Neyden ne kadar isterse o kadar bahseder. Dileyen okur, dileyen okumaz. Ama eğer kitabınızı bir edebiyat ve sanat eleştirisi kategorisinde yayınlıyorsanız dersinizi biraz daha çalışmalısınız. Allahtan okuma üzerine yazan daha çalışkan yazarlar var da sadece Hızlan gibilere mahkum değiliz.

Baudolino, kutsal Roma İmparatoru Friedrich’in manevi oğlu, duyduğu bir dili birkaç gün içinde konuşmayı beceren, onmaz bir yalancı, büyük bir seyyah olarak çizilen bir karakter. Umberto Eco, anlatmak istediği dönemin çok kültürlü yapısına, siyasi olaylarına, ülkelerin coğrafyasına, halkların folkloruna ve hepsinden önemlisi sahtelikler üzerine kurulmuş Hıristiyan inançlarına tek bir karakterin yaşamöyküsüyle değinmek istemiş de “Baudolino”yu yaratmış sanki.

İnançların, efsanelerin, mucizelerin, kerametlerin ve bunların oluşturduğu tarihin, nasıl da, tahmin edilemeyecek küçük anların ve o anlarda çok da uzak görüşlü olmadan üretilen, çoğu küçük ve masum yalanlardan oluşan anlık çözümlerin ürünü olduğu anlatılıyor bu romanda.

Bu küçücük kitapta (küçük boy 268 sayfa), özet olduğu hissedilmeyecek denli başarılı şekilde özetlenmiş kitaplar şunlar: Hükümdar, Machiavelli; Sağduyu, Thomas Paine; Milletlerin Zenginliği, Adam Smith; Nüfusun Artışı Üzerine Deneme, Thomas Maltus; Sivil İtaatsizlik, Henry David Thoreau; Tom Amca’nın Kulübesi, Harriet Beecher Stove; Sermaye, Karl Marx; Tarihin Akışı Üzerine Deniz Gücünün Etkisi, Alfred T. Mahan; Tarihin Coğrafi Mihveri, Sir Halfrod J. Mackinder; Kavgam, Adolf Hitler; De Revolutionibus Orbium Coelestium, Nicolaus Copernicus; Principia Mathematica, Sir İsaac Newton; De Motu Cordis, William Harvey; Türlerin Kökeni, Charles Darwin; Rüyaların Yorumu, Sigmund Ferud; Özel ve Genel İzafiyet Teorileri, Albert Einstein.

Kitapların tamamının Batılı yazarlara ait olması rahatsız edici bir taraftarlık duygusuna yol açmamalıdır. Çünkü mütercim daha kitabın en başında “Elinizdeki kitap Batı dünyasının-ve dolayısıyla bütün dünyanın- bugünkü halini almasında büyük tesirleri olmuş bulunan on altı eseri asıllarından ve bütünüyle okuma imkanı bulamayanlar için tertiplenmiştir” diyerek bu konudaki muhtemel yargıları bertaraf ediyor.

Yazarın (Robert B. Downs) bir kitabı hangi kriterlerle etkili ve önemli bulduğunu da ekleyerek bitirelim tanıtımımızı. Ona göre kitabın etkisinin ölçülmesinde üç kriter var:
1. kitabın etkileri somut neticeler ve eylemler bakımından ölçülebilir olmalıdır. Yani, bu kitaplar bir takım olaylarla doğrudan doğruya bağlantılı olmalıdır.
2. eğer bir kitap şiddetli bir muhalefete yol açar veya aynı derecede partizan bir taraftarlık havası yaratırsa, insanların düşüncesini derin bir şekilde etkilemiş olması ihtimali çok kuvvetlidir.
3. şöhretin bir göstergesi de, belli bir kavramı veya düşünce tarzını ifade etmek üzere bir yazardan alınan sıfatların ve isimlerin kullanılmasıdır. Mesela Makyevelci, Freudcu, Darvincilik, Marksçılık…