E-Dergi

"Osmanlı neden son imparatorluktu?", "Osmanlı'nın o dönemde isimleri imparatorluk olan İngiltere ve Fransa gibi devletlerden farkı neydi?", "Ortaylı, Osmanlı'ya neden 'Üçüncü Roma İmparatorluğu' diyor?" sorularının cevaplarını bulabileceğiniz, Ortaylı'nın hamasetten ve sloganizmden uzak üslubuyla kaleme aldığı hoş bir kitap. Yalnız bu kitabın da, Ortaylı'nın Timaş yayınlarından çıkan pek çok kitabı gibi bir derleme olduğunu hatırlatmakta yarar var.

İlber Hoca'yı dinlediğinizde, sesi sanki insanı kendisine bağlar. Konuşmaya başladığında onu adeta istem dışı dinlersiniz. Aynı şeyi, Hoca kullandığı üslubla bu kitapta da yapıyor. Şunu da hatırlatmak lazım: Kitap, Ortaylı'nın daha önce yayınlanmış yazılarından, konuşmalarından vs. bir derlemedir; o yüzden sıkı İlber Ortaylı takipçilerinin kitaptan "yeni bir şeyler" beklememeleri gerek.

Stiglitz, kitapta IMF'ye vermiş, veriştirmiş: Kurumun, ilişkide olduğu tüm ülkeler için ürettiği ortak/global reçeteleri, yapılan fahiş hataları, hatta IMF'nin kredi verdiği ülkelerinin politikalarına burnunu sokmasını eleştirmiş; ancak IMF ve Dünya Bankası'nın Amerikan emperyalizminin bir kolu olduğu fikrine katılmadığını da eklemiş J. Stiglitz. Benim açımdan kitabın en çarpıcı kısmı, Stiglitz'in iktisatın sosyal bir bilim olduğunu yani bir ülkenin insanlarının davranışlarıyla doğrudan ilişkili olduğunu ve her ülkenin insanlarının davranışlarının aynı olmaması sebebiyle "global reçeteler"in yazılmasının pek mümkün olmadığını, o yüzden ülkelerinin ekonomilerini, yine o ülkelerde yetişmiş, ülke insanının davranışlarını bilen birinci sınıf iktisatçılara emanet edilmesi gerektiğinin altını çizmesiydi. Bu, adeta Türkiye için yazılmış bir mesaj gibi.

Çeviri gayet güzel; lakin şunu da söylemem lâzım: Kitap pek akıcı değil.

Öncelikle şunu belirtmeliyim ki kitapyurdu fiyatı çok ama çok avantajlı. Hatta kitabın hacmini de düşününce "Acep zarar mı ediliyor?" diye merak ettim.

Türklerin Tarihi gayet akıcı bir üsluba sahip. Hepimiz Hunlar, Göktürkler, Uygurlar kimdir biliriz, tarih derslerinde parça parça öğrenmişizdir. Ancak kurduğumuz fazlaca sayıdaki bu devletlerin sıraları sık sık karıştırılır, bilgiler vardır kafamızda ama bunlar dağınık haldedir ve bunlardan önce Türklerin ataları denebilecek kavim ya da kavimler kimlerdi çok merak edilir. Bu soruların ve sorunların tümünün cevabını gayet saygın bir oryantalist olan J. P. Roux'nun, bu kitabından öğrenmek mümkün. Kendisi Türklerin bilinen ilk ataları olarak kabul ettiği, Sibirya'da yaşayan ve at değil, ren geyiği yetiştiren bir kavim olan Tayga insanlarından başlamış ve Türkiye Cumhuriyeti'ne kadar gelmiş. Türklerin yolcuğunu bir bütün olarak, bir başka deyişle, Türk Tarihini Hunlar'ın da öncesinden başlamak suretiyle güzelce toparlayarak, okuyucunun önüne sunmuş.

Tarih okuyucusu/meraklısı olmayanların bile ilgisini çekebilecek gayet güzel ve saygı duyulan bir eser. Bu fiyattayken hiç kaçırmamak lâzım.

Alanında bir başyapıt olarak görülüyor bu eser. Ki zaten Lewis'in Türkiye hakkındaki geniş bilgisi, zamanında takıştığı başka bir âlim Edward Said tarafından bile kabul edilmiştir. Hacimli bir kitap; lakin gayet akıcı bir usluba sahip; insan, sadece yabancı bir âlimin Türklere bakış açısını öğrenmek hevesiyle bile o kitabı gayet kolay bir haftada bitirebilir. B. Lewis kitapta, Osmanlı'nın gerilemesinden başlamış ve Cumhuriyet Türkiye'sine kadar ülkemizin serüvenini ele almış. 3. edisyon için yazdığı epey uzun önsözünde Türkiye'nin yakın tarihine ve günümüzdeki sorunlarına da değinmiş. Mutlaka okunmalı.