E-Dergi

Cumhuriyet döneminin ilk yıllarını anlamak için kesinlikle hatırat okunmalı. Bu kitap da onlardan biri. Zeki bey karşı olduğu bir durum olduğunda direk söyleyen lafını esirgemeyen birisi, bu Karadenizliliğinden de geliyor olabilir. Kitapta bununla ilgili mesela Mustafa Kemalin Erzurum kongresine askeri kıyafetle gelmesine karşı yaptığı çıkış, Sivas kongresinin toplanma kararına verdiği tepki örnek olarak verilebilir.(Tabi ki bu tepki Erzurum kongresinde alınan kararları korumak adına ve ikilik çıkmasını önlemek içindir). Saklı kalmış İzmir suikast davası gibi olayların da iç yüzüne kısa bir bakış atma şansınız da bu hatıratı okurken olacak. Son olarak da muhteşem(!) cumhuriyetimizin muhalif insanlara nasıl davrandığının bir örneği olarak, Zeki beyin hayatının son anlarını nasıl gözetim altında geçirdiğine de şahit olacaksınız.

Tarih, övgü ya da sövgü kitabı değildir. Olabildiğince duygusallıktan uzak değerlendirmek gerek. Bu kitabı okuduğunuzda resmi tarihin dışında olaylara genel bir bakış açısıyla bakcaksınız. Mesela neler bulacaksınız kitapta, mustafa kemalin, zamanın siyasi olaylarına göre bugün a dediğine yarın b dediğini, milli mücadele döneminde birlikte yürüdüğü insanları ilerleyen yıllarda nasıl kenara ittiğini(nutukta bahsedilmeyen kişiler özelllikle ama mücadelede etkin rol alan isimler), mandayı, nutukta bahsedildiği gibi tam olarak ret etmediğini, dini siyasette nasıl kullandığını, Azerbaycan'ın bolşevikleşmesine nasıl yeşil ışık yaktığını... Ayrıyeten kitabın sonlarında Lozan konusunda da detaylı olmasa da fikir sahibi olabilirsiniz. Kesinlikle kütüphanenizde olmalı.

Kitap Kudüsle alakalı en meşhur kitaplardan biri. Ben de bu yüzden almıştım ama pişman oldum. Yazarlar biraz değil baya taraflı yaklaşmışlar. Mesela Arapların katliamlarından daha sık bahseder ama toplu ölüm rakamlarını açıklarken Araplardan ölen kişi sayısı Yahudilere göre daha fazla çıkıyor, o zaman sormak lazım neden Yahudilerin yaptığı katliamları betimleyerek anlatmıyor da yoğun olarak Araplarınkini anlatıyor? Başka bir örnek ise İngilizleri Arap dostu ve katıksız Yahudi düşmanı olarak tanıtması. Halbuki Kudüste bir Yahudi devleti kurulmasını sağlayan en büyük unsur İngilizler(balfour deklarasyonu mesela?) En son olarak da kitap Roman tarzında yazılmış, bazı yerlerde sıkılabilirsiniz.

Klasik bir cümle vardır mustafa kemal ve silah arkadaşlarına minnetle diye. Peki silah arkadaşları kim? Kaçını sayabiliyoruz? ya da bu insanlar hep mi mustafa kemalin gölgesinde kaldılar? Bir tarih düşünün ki dönemin şark komutanı olan kişi o tarihte basit bir şekilde geçiştirilir. Şükürler olsun ki paşamız hatıratını yazmış ve biz bu yanlışı görüyoruz. Kazım paşanın hatıratları kesinlikle okunmalı.

tarih övme ya da sövme yeri değildir. bir şeyleri dayatma yeri hiç değildir. yıllarca sevr projesi ile karşılaştırılıp bize büyük bir zafermiş gibi sunulan hala günümüzde etkilerini gördüğümüz lozan anlaşmasını maddeleri ile birlikte ve hatıratlardan yararlanılarak güzel bir çalışma ortaya konulmuş. okuyun ve bir an olayın kahramanlarına olan insanlara sevginizi kenara bırakıp objektif bir şekilde düşünün.