Onaylı Yorumlar

Çok sevdim bu kitabı. Biraz ağlayarak okudum, yalan değil. (Ölüm ve yas beni hala çok zorlayan konular zira.) Sibel Oral çok acayip bir yolculuk yapmış Mehmet Hikmet’le beraber. Mehmet Hikmet’in peşinde demiyorum, çünkü bence düpedüz beraber gitmişler o yolları. Şehirler, duygular, belki de evrenler arası bir yolculuk. Memet, tanımlaması, kategorize etmesi zor biriymiş, ele avuca sığmaz bir yanı varmış ‑ bu kitap da öyle, bir roman değil, bir biyografi değil, bir deneme değil ‑ yahut hepsi. Açıkçası kitaba başlarken bu kadar kişisel bir şey okuyacağımı düşünmüyordum, daha ziyade klasik bir biyografi bekliyordum, fakat karşıma bambaşka bir şey çıktı, katman katman açılan, zenginleşen bir anlatı. Memet’i (Nazım Hikmet’in oğlu olanı değil ama, bizzat Memet’i) tanımak için herkes okusun çok isterim.

Çok seneler önce okuduğum öykülere yeniden uğramak iyi geldi, bazı şeyleri unutmuşum, bazı detaylarsa kafama kazınıvermiş onu fark ettim. Marquez her zamanki gibi, canım benim. Sadece gözümde bu kadar canlanmış mekânların ve insanların çizimlerini görmek biraz acayip geldi – kimi zihnimdekinden çok farklıydı çünkü. Aslında Marquez gibi kelimeleri ışıltılı, renkli, hatta kokulu yazarların daha önce okuyup imgeleminizde yer etmiş eserlerinin resimlendirilmiş versiyonlarını okumak riskliymiş, onu anladım. Sanki sevdiğiniz bir kitabın sinema uyarlamasını izlemek gibi – “aa ama ben bu küçük kızı daha başka hayal etmiştim” diyor insan. Çizimler bana hayalimdekinden daha karanlık geldi – ama mesela Yüzyıllık Yalnızlık’ın 50. Yıl özel baskısındaki çizimler öyle hissettirmemişti, onlar tam da aklımdaki gibiydiler. Neyse evet, böyle. Yine de Marquez’e tatlı bir başlangıç kitabı olabilir bu.

Çok sarsıcı, oldukça sinir bozucu, huzursuz edici, çok etkileyici bir kitapmış bu ya. Hep diyorum, İskandinav edebiyatının atmosfer yaratma becerisi çok acayip, ne zaman okusam aynı duygu geliyor; kuzeyin ıssızlığını çok iyi hissettiriyorlar. Bu kitap da öyle. Konu her ne kadar akıl hastalığı olsa da onun çok ötesinde dokundu bana. İçindeki Yunan mitolojisi referansları harika derinleştirmiş hikâyeyi. Kjersti Skomsvold’un “Hızlandıkça Azalıyorum”unu anımsattı biraz ama bence bu kitap ondan çok daha iyi. Çok beğendim.

Çok iyi kitapmış bu. Saramago’yu andıran bir absürtlük ve tabii Bolaño’yu hatırlatan bir garip tuhaflıkla örülü bir şiddet sarmalı hikâyesi. 5. sayfadan başlayan tempo ve gerilimin dozu hiç azalmadı ‑ Moya çok sert bir toplum, iktidar, hırs, bürokrasi ve devlet eleştirisi bırakıyor kucağımıza, bunu da acayip sürükleyici (ve sıklıkla çok komik) biçimde yapıyor. Narkotik polisleri uyuşturucu bağımlısı, siyasetçiler mafyanın göbeğinde, medyanın tek derdi kendiyle rekabeti filan ‑ böyle yozlaşmış bir ülkede sıradan bir adam dört yılan ve belirli bir hedefi olmayan bir şiddetle tüm toplumu baştan aşağı sarsıyor ‑ yahut kitapta bir gencin dediği gibi “iktidarı taşaklarından kıskıvrak yakalıyor.” Çok beğendim, çok tavsiye ederim.

Çok güzel kitap. Woolf’un güncelerinden seçilmiş parçalardan oluşan bu kitabı sadece Woolf’la ilişkisini derinleştirmek isteyenlere değil, yazmak üzerine kafa yoran ve yazmayı deneyen herkese tavsiye edeceğim. Bir yazarın günlük rutinleri, kendisiyle kavgaları, eserleriyle gel‑gitli ilişkilerine dair çok ilginç iç görüler var içinde. Bir yandan da Woolf’un yavaş yavaş depresyonuna yenik düşüşün izlerini, kendi mutsuzluğuyla mücadele edişini izliyoruz ki bu açıdan da oldukça hüzünlü bir okumaydı. (Woolf’a yönelttiğim “karakterlerini derinleştiremiyor” eleştirisinin ta 100 yıl önce, kendisi hayattayken de yapıldığını da bu kitaptan öğrendim, ilginçti.) Velhasıl çok beğendim, arz ederim.

Çok güzel kitap. Çok yalın ve fakat bir o kadar da tekinsiz. Herrera’nın ilk okuduğum kitabı olan Krallığın İşleri’nden daha çok beğendim bunu. Bir göçmen kadının erkek egemen eski dünyadaki yolculuğunu ve mücadelesini anlatıyor çok sade ve çarpıcı biçimde. Hem figüratif, hem de gerçek sınırlarla mücadelesi. Kısacık kitapta çok fazla derinlikli mesele var ve harika işlenmiş hepsi. Bir göçmenin ağzından yazılmış şu çok sarsıcı pasajı aktarıp susuyorum. Dünyanın en çok mülteci ağırlayan ülkesinin yurttaşları olarak hepimize bir şeyler düşündürür belki – umarım düşündürür. “Bu yıkımın suçlusu biziz, dilinizi konuşamayan ama sessiz kalmayı da bilmeyenleriz biz. Gemiyle gelmeyenleriz, toz kaldırıp kapılarınızı kirletenleriz, tel örgülerinizi kesenleriz. İşinizi elinizden almaya gelenleriz, bokunuzu temizlemeye talip olanlarız, gece gündüz demeden çalışmaya can atanlarız. O tertemiz sokaklarınızı yemek kokusuyla dolduranlarız, size hiç tanımadığınız şiddeti getirenleriz, size uyuşturucu taşıyanlarız, boyunlarından ve ayaklarından zincirlenmeye layık olanlarız; biz sizin için ölmeyi önemsemeyenleriz, başka türlüsü mümkün mü? Biz kim bilir neyi bekleyenleriz. Biz karayız, kısayız, kokarız, sinsiyiz, şişkoyuz, kansızız. Biz, barbarız.”

Çok güzel kitap bu da. Dili çok yalın, eğlenceli, detaylara boğmadan Proust’un hayatının ve kişiliğinin tertemiz bir fotoğrafını çekiyor. Kayıp Zamanın İzinde’nin karakterlerini Proust’un kimlerden etkilenerek yarattığını keşfetmek çok heyecan vericiydi, aynı zamanda Büyük Savaş öncesi ve sırasında Avrupa’daki sosyal dönüşümü de arka planda çok güzel anlatmış yazar. Ziyadesiyle tatmin etti.

Çok güzel kitap ama çok. Geçenlerde ben Fuentes övünce bir arkadaşım “ben hiç Fuentes okumadım, ben Gary’ciyim ve dostumun düşmanı düşmanımdırcıyım galiba” demiş ve beni çok güldürmüştü, şimdi de diyor ki vicdan azabıyla Fuentes’in üstüne hemen Gary okumuşum, kim bilir, belki de haklıdır. Ama yani Jean Seberg’in kafası karışmış diye ben tercih yapmak zorunda olmamalıyım, bu adamların her ikisine de bayılıyorum gerçekten. Bu da beklenmedik şekilde en sevdiğim Gary’lerden biri oluverdi. Gary her zamanki gibi muzip ve o muzip anlatının içinde insanın içine içine işleyen acayip nefis cümleler ve tespitler var. 60’ında aşık olmuş bir adamın öyküsünü okuyoruz; kendisinin cinsel çöküşünü Avrupa’nın petrol kriziyle gelen çöküşüyle paralel deneyimliyor kahramanımız; nefis. Mikro öyküyü makro anlatıya öyle bir yedirmiş ki yazar, hayranlıkla okudum. Hararetle tavsiye ederim. “İnsan, bilinçaltının karanlıklarında elini kolunu sallaya sallaya dolaşabilseydi bilinçaltı diye bir şey olmazdı.”

Çok etkilendim, bayıldım. Pandeminin hemen evvelinde yazılmış olan bu kitap, başımıza gelecek felaket karşısında insanlığımızın nasıl davranacağına dair maalesef çok isabetli tespitler içeriyor. Ben siyaset bilimi mezunuyum, belki biraz da formasyonumdan mütevellit dünyamızın gidişatı, uygarlıklarımızın vaziyeti gibi konular zaten ilgimi çekiyor, ancak bu kitabın siyasete özellikle merakı olmayanlara da tat vereceğini düşünüyorum. Olağanüstü berrak bir dille yazılmış (ve çok iyi çevrilmiş, Ali Berktay’ın eline sağlık); herhangi birinin, ya da bir akademisyenin yahut bir gazetecinin değil de, dünyayı gözlemlemekten bıkmayan bir edebiyatçının kaleminden çıktığını ilk cümlelerde anlıyor insan. Sanırım şöyle demek mümkün: bu kitap bir ağıt. Ölüm döşeğindeki medeniyetimize, çökmekte olan idealarımıza ve geleceğe dair duyamadığımız umuda yakılmış çok içli ancak bir o kadar da derinlikli bir ağıt. Bir kişisel not: kitabı okurken Zbigniew Preisner radyosu dinliyordum; kitabın son cümlelerini okurken evren bana Kieslowski’nin Mavi’sinin meşhur şarkısı Song for the Unification of Europe’u çalmayı uygun gördü. Ne acayip – Maalouf’un ağıdının en güçlü kısımlarından birinin Avrupa’ya yönelttiği serzeniş olduğunu hatırladım, şarkı kitabın fon müziği oluverdi, biri diğerinin içine geçti... Zannediyorum Maalouf’un kurgu dışı eserlerini ve denemelerini romanlarından daha çok seviyorum diyebilirim artık, bence bize ‑hem de büyük bir şefkatle‑ bu uyarıları yapan bu adama sahip olduğumuz için şanslıyız. Keşke bunun farkında olsak. “Farklı dillere veya dinlere sahip olan halkların birbirlerinden ayrı yaşamalarının daha iyi olacağını savunan fikirle mücadele etmekten hiç vazgeçmeyeceğim. Etnisitenin, dinin veya ırkın ulus inşa etmek için meşru temeller oluşturduklarını asla kabul etmeyeceğim.”

Çok enteresan bir kitap çıktı bu Lady L - bana okutup "yazarını tahmin et" deseniz hayatta Romain Gary demezdim, diğer kitaplarından o kadar ama o kadar farklı ki. Sanırım önce İngilizce yazıp sonra kendisi Fransızca'ya çevirmiş, belki biraz da o nedenle böyledir ama Gary / Ajar külliyatının epey dışında bir eser kendisi.

80 yaşında bir İngiliz aristokratı kadın olan Lady L bize geçmişini anlatıyor kitap boyunca. Paris sokaklarında başlayan öyküsü hakikaten müthiş sürükleyici. 19. yüzyıl sonunun anarşistleriyle iç içe geçen hayatı, kendisini sokaklardan saraylara taşıyan tuhaf ve absürt maceraları pek acayip. Gary okurken gülmeye çok alışığım ama bu biçimiyle değil - genelde aralara sıkıştırır o tuhaf absürt detayları, bu kitabınsa tamamı absürt, bir nevi fars gibi yazmış. Dili de epeyce daha konvansiyonel.

Bunlar kitabı kötü kılmıyor, kötü değil asla, sadece gerçekten çok beklemediğim bir yerden geldi - bir acayip macera romanı okudum resmen. Ama elbette mevzubahis Gary olunca bundan ibaret olamıyor konu. Bir idealiste aşık olan Lady L, her ne kadar aşkına karşılık bulsa da, dünyayı değiştirmeye kafayı takmış aşığı Armand Denis'nin asla birinci önceliği olamıyor, çünkü onun asıl büyük aşkı insanlık, insanlığa iyilik etmek. Lady L de sevgilisini elinden alan insanlığı rakibesi olarak görmeye ve insanlardan nefret etmeye başlıyor. Yazarın kurduğu bu çatı bence müthiş zekiceydi ve farklı biçimlerde pek çok aşk ilişkisinde benzer dinamiklerin işlediğini düşündürttü. Kitabın aşırı sürprizli sonu da muazzamdı.

Gary'nin böyle yazabileceğini hiç bilmiyordum valla. Öğrenmiş oldum. Canım Alev Abi'nin (Alev Er) çevirisi de her zamanki gibi leziz.

"İnsanlar insani yanlarından vazgeçmiş olsaydı eğer, insan olmaktan da vazgeçmiş olurlardı çoktan."