Onaylı Yorumlar

Bu hacimli ve alanında en kapsamlı çalışmayı içeren eser, tarihi bir anlatılar silsilesi değildir. Tarih sahnesinde adı anılan veya günümüzde varlığını sürdüren Türk topluluklarının çeşitli adlarını, hangi boya mensup olduklarını ve bunların hangi ana topluluklara bağlı olduğunu aktarıyor. Aile kökeni, aşiretler, Anadolu'daki Türkmen toplulukları veya Orta Asya Türkleri hakkında bilgiler sunuyor. Elbette bu kadar geniş bir coğrafyada çalışılmış olması bile başlı başına bir başarı.

En bilinenlerinden örnek vermek gerekirse Oğuz, Kıpçak, Kırgız gibi Türk topluluklarıyla ilişkilendirilen isimler bu kapsamda değerlendirilebilir. Bununla birlikte aynı topluluğun farklı coğrafyalarda veya kaynaklarda farklı adlarla anılmasına yönelik adlandırmalar/varyantlar da çalışmada ele alınan konulardan biri.

Kitabı değerli kılan bir diğer özellik ise kaynakça kısmı. Adların geçtiği kaynaklara ulaşmak isteyenler veya belirli bir boy üzerine çalışacaklar doğrudan bu kaynakçadan faydalanma imkanına sahip. On binlerce boy adını tek bir eserde toplamak, araştırmacının farklı kaynaklar arasında uzun süre arama yapma ihtiyacını azaltır. Böylece kaynak taramada seçecekleri kaynaklar için zamandan tasarruf sağlanmış olacaktır.

Bu kitap, baştan sona okunup bitirilecek bir tarih anlatısından ziyade, ihtiyaç duyuldukça açılıp kullanılacak değerli bir araştırma kaynağı olarak kütüphanenizde bulundurulması gerekenler arasında.

“Ama burada ‘söze gelmeyeni yazmak için’ hiçbir haritada, hiçbir bellekte çizilmemiş bir yol bulmayı denediğim bu sayfalarda…” Kitaptaki bir öyküden aldığım bu cümle, bu çok acayip kitabın özü gibi. Nasıl tanımlamalı – sanki Proust ve Fuentes’in buluşması gibi diye düşündüm okurken sıklıkla. Proust’un bellek dehlizlerine Fuentes’in ihtişamıyla dalmış gibi bir şey Cartarescu. Yazar her ne kadar bir roman olarak tanımlasa da, 3 novella ve 2 öyküden oluşuyor gibi geldi bana bu kitap, bölümler arasındaki bağlantılar epey soyut zira. Sanırım kitabın en iddialı kısmının REM novellası olduğu düşünülüyor ama ben İkizler kısmını çok daha fazla sevdim. Bu novella sanki insanı yerine mıhlayan bir senfoni gibi kusursuz yazılmış; iniyor, çıkıyor, alçalıyor, yükseliyor ve sonlara doğru tempoyu artırıp müthiş bir final yapıyor. Velhasıl sevdim, çok sevdim. Fuentes tadı derken ne kast ettiğimi anlatmak için de şu alıntıyı ekleyip susuyorum: “Ve orada, ortada ipek koza gibi geceye bürünmüş SEN varsın, hiç kimsenin şimdiye kadar tanımadığı sen; kıvrık, yamuk, saldırı dişleriyle dolu çeneli sen, kabarmış burun deliklerinden ateş püsküren sen, yakıcı yeşim pullu, şeytan kanatlı ve anakonda kuyruklu sen. Pis kokulu kükürtatarlar içinde sen, sen kadın suskunluğunun, iletişimsizliğinin içinde, şiddet ve korku içinde.”

"Aklını böyle yitirmenin ne olduğunu bilmeyenler atsın bana ilk taşı. Aşktan başka yurdum yoktu artık benim." Ne metin ama ya, ne metin. Canım Marguerite Duras'ın çok seveceğimden emin olduğum için hazzı biraz daha erteleyeyim diye bekletip durduğum kitabı Hiroşima Sevgilim'i okudum sonunda. Çok seneler önce izlediğim filmini de bunun üzerine tez zamanda yeniden izlemek istiyorum. Normalde senaryo yahut oyun okumayı çok sevmem ama bu resmen şiir gibi yazılmış bir metin. Diyaloglar, onların arasında Duras'ın aldığı notlar, hepsi öyle lezzetli ki. Senaryonun ardına ilave edilmiş "ekler" kısmı da bir o kadar iyi. İkinci Dünya Savaşı bitiminde Fransa'da, Nevers'te bir Alman askeri olan ilk aşkının ölümüne tanıklık etmiş olan bir kadın (adamın tabiriyle: "bir kadında bin kadınsın sanki...) ile Hiroşima'yı yaşamış bir Japon adamın birkaç günlük aşk hikâyesini okuyoruz. Kadın aktris, Hiroşima'da geçen barışa dair bir filmde (ki soruyor yazar - Hiroşima'da barış filminden başka ne çekilebilir ki, diye) rol almak üzere kente gelmiş. İşte orada tanışıyor adamla ve daha önce hiç anlatmadığı bu hikâyeyi anlatıyor. İkisi de evli, aşkları süremez ancak bu, tutkuyla sevişmelerine engel değil. "Yılgının izlerini yılgıyla silmek" diyor yazar bir yerde - bu kitap tam da bunun hikâyesi. Herkesin belleğindeki kendi Hiroşima'ları, delirmeye en yaklaştığımız o anlar, unutmanın ne olduğunu öğrenmek, aşktan ölünmediğini bilmek, toplumsal bellekten bireysel belleğe akıttıklarımız... Küçücük bir metin ancak bu kadar kudretli olabilir. Duras'ın kısa, kesik cümleleri her zamanki gibi insanın içine içine işliyor. Valla ne diyeyim ya. Böyle yazmak, yazabilmek... Hayranlıktan kelimelerim tükendi. "Öldürüyorsun beni - öyle iyi geliyorsun ki bana."